İsmail Maşuki

  • Önem : Bayramî-Melâmî tarikatına mensup sûfî.
  • Doğum : Aksaray
  • Ölüm : 1529

Bayramî-Melâmî şeyhi Pîr Ali Aksarâyî’nin oğlu olan İsmail Maşuki tarikat mensupları arasında aşk yolunda hayatını verdiği için Ma‘şûkī, babası şeyh olduğu için Çelebi Şeyh, halk arasında ise genç ve güzel olduğundan Oğlan Şeyh diye tanınır. İsmâil Ma‘şûkī çok genç yaşta İstanbul’a giderek irşad faaliyetine başladı. Şathiyyât türü sözleri halk arasında yayılan İsmâil Ma‘şûkī’ye gösterilen ilgi bazı kimseleri rahatsız etti. Şeyhin fitneye sebep olduğunu söyleyerek Sahn müderrisi Çivizâde Muhyiddin Mehmed Efendi’ye başvurup ve kendisinden onun katlinin sağlanmasını rica ettiler. Kanunî kendisine memleketine dönmesini tavsiye etti, ancak İsmâil vaazlarına devam etti. Onu suçlayanlar, Sarı Abdullah Efendi’nin ifadesiyle “gerçeğe aykırı fakat iddialarına uygun” bir fetva aldılar ve İsmâil Ma‘şûkī, İstanbul’a geldikten bir yıl sonra Şeyhülislâm Kemalpaşazâde’nin fetvasıyla idam edildi. Söz konusu fetvanın metni günümüze ulaşmadığından İsmâil Ma‘şûkī’nin idamının hangi gerekçelere dayandırıldığı belirlenemedi.

Osmanlı sosyal, din ve düşünce tarihinde önemli bir olay olan İsmâil Ma‘şûkī’nin idamına dair mahkeme metni Ahmet Yaşar Ocak tarafından yayımlanan belgede kimlikleri hakkında bilgi verilmeyen sekiz şahidin İsmâil Ma‘şûkī’yi suçlayan ifadeleri yer almaktadır. Bu ifadelerde: insanın kadim olduğunu, şeriatın haram dediği şeylerin helâl olduğunu söylediği varsayılır. “Yemek içmek, yatmak, uyumak hepsi ibadettir.”, “Oruç, zekât ve hac insanlara cürüm için gelmiştir.”, “Mümin olana yılda iki bayram namazı kâfidir ve bu iki namazda secde yerinde beni görün.”,  “Zina ve livata aşkın lezzetidir”,  “Her kişi Tanrı’dır, her sûretten görünen O’dur, görünen Tanrı’ya tapmak gerekir”, “Ruh bir bedenden çıkar, bir başkasında yolculuk eder.”, “Kabir azabı yoktur” dediği rivayet edilir.  On iki müridiyle birlikte Atmeydanı’nda boynu vurularak idam edilen İsmâil Ma‘şûkī’nin denize atılan başı ve bedeni Rumelihisarı sahilinde bugünkü Bebek semti yakınlarında Kayalar denilen yerde kıyıya vurduğu, gördüğü bir rüya üzerine oraya giden bir müridi tarafından bulunarak defnedildiği rivayet edildi. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:23, 2001, s:112-114

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun