İsmail Hakkı İzmirli

İsmail Hakkı İzmirli
  • Meslek : Türk din bilgini
  • Doğum : 1869 – İzmir
  • Ölüm : 31 Ocak 1946 – Ankara
  • Başlıca Eserleri : Siyer-i Celîle-i Nebeviyye, Târîh-i Hadîs, Mustasvife Sözleri mi Tasavvufun Zaferleri mi? Hakkın Zaferleri, Binbir Hadis, Meânî-yi Kur’ân

Osmanlılar’nın son döneminde yetişen ve yeni ilm-i kelâm hareketini temsil eden din bilgini İzmirli İsmail Hakkı, İzmir’de dünyaya geldi. İzmir Rüşdiyesi’nde eğitim gördükten sonra 1894 yılında İstanbul’da Yüksek Muallim Mektebi’nden mezun olan İsmail Hakkı, bu arada medrese eğitimi gördü ve Şezali Tarikatı’ndan icazet aldı. Bir süre Darülfünun’da okuyan İsmail Hakkı, Mülkiye Mektebi’nde fıkıh, 1911’de Darülfünun Edebiyat Fakültesi’nde felsefe, Hukuk Fakültesi’nde fıkıh okuttu. 1915 yılında Edebiyat Fakültesi’nde İslam felsefesi tarihi müderrisi, 1933’teki Üniversite Reformu’ndan sonra ordinaryüs profesör oldu ve bu görevden emekliye ayrıldı. Maarif Encümeni üyeliği, İlahiyat Fakültesi dekanlığı ve Şer’iye Vekalet İslam İncelemeleri Kurulu başkanlığı gibi önemli görevler icra etti.

İslam felsefesi, kelam ve fıkıh gibi alanların yanı sıra Batı felsefesini de inceleyen İzmirli İsmail Hakkı, karşılaştırmalı bir yöntemi benimsedi, İhvan üs-Safa görüşüyle Darvincilik arasında benzerlikler bulmaya çalıştı.  İslam felsefesi, kelam ve fıkıhtaki kimi konuları yeniden ele aldı, bu alanların tarihini irdeleyen yapıtlar verdi. İslam filozoflarından Türk olanlarını incelemesi bu çabaları arasındadır. Tasavvuftaki içe doğuş ve görünüş konularına karşı çıkan İzmirli İsmail Hakkı, Migrab dergisinde İslam düşüncesini gizemli bir tutumla yorumlamayı eleştiren yazılar yazdı. Fıkıh derslerinde kadın erkek eşitliği konusuna değinen İzmirli, Tanrı’nın ayrı nitelikte yarattığı bu iki varlığın yasalar karşısında eşit sayılmasının olanaksız olduğunu ileri sürdü. Bu bağlamdaki yeniliklere, yeni eğitim kurumlarına, laikleşme ve Atatürk döneminin temel ilkelerine karşı çıkarak Batılılaşma’ya tepki gösterdi, gelenekçi ve şeriata bağlı bir toplum anlayışını savundu.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Birinci, Ali, İzmirli İsmail Hakkı, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, c.23, sf.530-533

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun