İskender Afrodisî

  • Meslek : Aristo yorumcusu, filozof
  • Ölüm : III. yüzyılın ilk yarısı

Aristo’nun eserleri üzerine yaptığı çalışmalarla bilinen İskender Afrodisî’nin Caria bölgesindeki Afrodisias kasabasında doğduğu düşünülmektedir. II. yüzyılın ikinci yarısı ile III. yüzyılın ilk yarısında yaşayarak dönemin önde gelen filozoflarından Herminus ve Aristocles’ten felsefe okudu. Roma imparatorlarından Septimus Severus ile oğlu Caracalla, İskender’i peripatetik felsefeyi okutmak üzere görevlendirdiler. Mübeşşir b. Fâtik’in naklettiği bilgiye göre Câlînûs Roma’ya gidince, Eudemos ve İskender onunla bir araya gelirler, bu toplantılara İmparator Marcus Aurelius da katılır. Bu bilgi, onun 163’te Roma’ya gittiğine dair rivayeti doğruladığı gibi Aristo’nun kurduğu Lykeion’da okulun başkanı olarak ders verdiği görüşünü de destekler. Gerek Helenistik dönemde gerekse Orta Çağ İslâm ve Hristiyan felsefesi literatüründe Aristo külliyatının tamamına yakınına şerh yazması sebebiyle İskender’den daima “yorumcu” olarak söz edilir. Yeni Eflâtuncu şârihlerin aksine İskender, Aristo felsefesini özüne uygun bir şekilde yorumlayarak bu konuda otorite haline geldi. İslâm Meşşâîleri de Aristo’nun bazı eserlerini bu şerhlerle birlikte okuma imkânına sahip olduklarından onun bu filozoflar üzerindeki etkisinden söz edilir.

İskender özellikle, insan aklının somuttan soyuta doğru ilerlerken nasıl soyutlama yapıp bilgi ürettiğini ve onun faal akılla olan ilişkisini konu alan Aristo’nun Metafizika adlı eserinin on ikinci bölümüne yazdığı şerhiyle İslâm filozoflarının ilgisini çekti. İbn Rüşd’ün, Grek filozofunun sözü edilen eserine yazdığı Tefsîru Mâ baʿde’ṭ-ṭabîʿa adlı eserinde İskender’e elli iki defa atıfta bulunduğu dikkate alınırsa İslâm filozoflarının bu şârihe ne kadar çok değer verdikleri daha iyi anlaşılır. İskender, Aristo’nun, aklı aktif ve pasif olmak üzere ikili tasnifine mukabil heyûlânî, müstefâd ve faal akıl şeklinde üçlü bir tasnif yapar ve faal aklın ilk sebep olduğunu söyler. Ayrıca Aristo zamanı hareketin ölçüsü sayarken İskender sükûnun da zamanın ölçüsü olabileceğini belirtir. Öte yandan insanın mutlak anlamda irade ve seçme özgürlüğüne sahip olduğunu, aksi takdirde insan olmanın hiçbir anlam ifade etmeyeceğini savunur. Ölümden sonra insan nefsinin ne olacağı meselesi Aristo felsefesinde pek açık olmadığı halde İskender bedenle birlikte nefsin de öleceğini iddia eder. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kaya, Mahmut, İskender Afrodisî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, Cilt: 22, syf: 560

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun