İshak Sükuti

  • Meslek : Osmanlı siyaset adamı
  • Önem : İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kurucularından
  • Doğum : 1868 – Diyarbakır
  • Ölüm : 9 Şubat 1902 – San Remo, İtalya

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kurucularından olan İshak Sükuti, Diyarbakır’da fakir bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Jön Türkler’in tanınmış komitacılarından olup yurt içinde ve yurt dışındaki ihtilâlci yayınları ve teşkilatçı faaliyetleriyle tanınır. 1884 veya 1885 yılında Kuleli Askeri Tıbbiye İdadisi’ne kaydoldu. Hürriyetçi fikirlerin çok yayıldığı bu okulda bir yandan tıp tahsil ederken diğer yandan Nâmık Kemal, Ziyâ Paşa ve Ali Şefkatî gibi hürriyet taraftarı yazarların eserlerini gizlice okuyup bunları bazı arkadaşlarına da verdi. Kendisi gibi taşradan gelmiş olan İbrahim Temo ile beraber okulda hürriyet yanlısı ve istibdat karşıtı fikirlerin yayılmasına ön ayak oldu. 1887’de Gülhane Askeri Tıbbiyesi’ne girdi. 1889’da İbrahim Temo ile birlikte (sonradan İttihat ve Terakki adını alacak olan) gizli bir cemiyetin temellerini attı. 1896 yılı başlarında tabip yüzbaşı olarak Haydarpaşa Tatbikat Hastanesi’nde görev yaparken hükümet karşıtı faaliyetleri sebebiyle askerlikten çıkarıldı ve kalebentlik cezasıyla Rodos’a sürgün edildi. Cemiyetin planladığı bir girişim sonucunda aynı yılın güz mevsiminde adadan firar etti. Bir süre Mısır’da kaldı, ardından Paris’e, oradan da Cenevre’ye geçti. Cemiyetin ilk kurucularından ve teşkilatlanmasındaki önemli şahsiyetlerinden biri olması dolayısıyla Avrupa’daki Jön Türkler’den büyük itibar gördü. 1 Aralık 1897’de Abdullah Cevdet’le beraber Cenevre’de Osmanlı adıyla bir gazete çıkardı. 26 Eylül 1899 tarihli bir irade ile İshak Sükuti, Roma Büyükelçiliği doktorluğuna getirildi. Düzensiz hayat tarzı Sükuti’nin esasen zayıf olan bünyesini epeyce sarstı, vereme yakalandı. San Remo’da öldü.

İttihat ve Terakki’nin kuruluşunda, Avrupa’daki faaliyetlerinde çok önemli bir rol oynamakla birlikte müstakil bir eseri olmayan Sükuti’nin siyasi ve fikri faaliyetlerinin önemli bir cephesini gazeteciliği oluşturur. Paris, Londra, Cenevre, Brüksel, Roma ve Kahire’deki Jön Türk gazetelerine yazılar yazdı. Osmanlı’da çıkan yazılarının birçoğu Sultan Abdülhamid yönetimini eleştiren makalelerdir. Gazetede ayrıca Arnavutluk, Girit meselesi, kadınların özgürleştirilmesi, panslavizm ve Rusya konuları işlenmekte, Rusya’ya ve Rusya Müslümanlarına ait yazılar yer almaktadır. Osmanlı gazetesini çıkaranlarla temas halinde olan Gaspıralı İsmail Bey’in Sükûti ile irtibat kurduğu tahmin edilebilir. Osmanlı sayfalarında Tercüman gazetesi övülmekte, gazetenin Rusya Müslümanları arasında eğitimi canlandırmak için sebatla çalışması takdir edilmektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kanlıdere, Ahmet, İshak Sükuti, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, EK-1, 649-650

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun