Irakeyn Seferi

  • Tanım : Kanuni Sultan Süleyman’ın yaptığı ilk İran seferi
  • Tarih : 1533 – 1535
  • Bu Konuyu Ele Alan Eserler: : Matrakçı Nasuh – Menzilname , Feridun Bey - Münşeat

Osmanlı ordusunun doğuya yönelik en büyük ve en uzun süreli askeri harekatlarından biri olup sefer sırasında Kuzeybatı İran kesimiyle Bağdat ve yöresine girilmesi sebebiyle kaynaklarda Irakeyn (iki Irak) Seferi olarak adlandırılmaktadır. Bu sefer, Çaldıran Savaşı’nın ardından geçen on dokuz-yirmi yıllık bir aradan sonra Osmanlı-Safevi mücadelesini yeniden başlatmıştır. Osmanlıların sadece doğu sınırlarının muhafaza altına alınması için değil, aynı zamanda devralmış oldukları Sünni dünyasının temsilcisi olma misyonlarını dini zeminde sarsmaya ve kendileriyle üstünlük yarışına girişmeye kararlı Safevileri tamamen bertaraf etmek düşüncesiyle bu büyük askeri harekâta giriştikleri anlaşılmaktadır. Kanuni Sultan Süleyman İran seferi için hazırlıkları başlattı ve kendisine geniş yetkiler verdiği veziriazamı İbrahim Paşa’yı önden gönderdi ve Şah Tahmasb’ın Horasan’da olmasından faydalanan İbrahim Paşa Tebriz’e yönelerek, küçük bir çarpışmanın ardından boşaltılmış olan bölgeye kolayca girdi. Bu arada Üsküdar’dan hareket eden padişah da Erzurum’a oradan da Tebriz’e geldi ve iki ordu Ucan’da birleşti. Fakat Tahmasb böyle bir hücuma kalkışmayarak geri çekildi; çünkü Osmanlı ordusunun üstün ateşli silah gücünü göz önüne aldı ve onların karşısına çıkmaktan çekindi. Tahmasb, yıpratma taktiğini tercih edip ani baskınlar yaptırmak ve Osmanlı ordusunun geçeceği yerleri tahrip ettirmek gibi pasif fakat akıllı bir direniş gösterdi.

Osmanlı ordusu buradan hareketle ağır arazi ve iklim şartlarıyla boğuşarak Hemedan önlerine, oradan Kasrışirin’e ulaşıp Bağdat’a yöneldi. Büyük zorluklarla yapılan bu yürüyüş sırasında epey kayıp veren Osmanlı kuvvetleri Bağdat önlerine geldiğinde kaledeki Safevi muhafızı Tekelü Mehmed Han burayı terkederek Şiraz’a kaçtı ve şehir kolayca ele geçirildi. Ulama’dan gelen yardım istekleri üzerine Kanuni bu sefer yeniden Azerbaycan’a doğru harekete geçtiyse de bunu haber alan Tahmasb Van kuşatmasını kaldırıp geri çekildi. Şehrizol bölgesinde ilerleyen Osmanlı ordusu bu bölgedeki birçok kaleyi ele geçirdi; yöredeki bazı namlı aşiret beyleri de Osmanlı hakimiyetini kabul etti. Kanuni Sultan Süleyman Ahlat’tan Bitlis’e, oradan Diyarbekir’e gelip Halep, Antakya, Gülek Boğazı, Konya güzergahını takip ederek İstanbul’a ulaştı. Osmanlı tarihinin bu en uzun ve büyük askeri harekatının neticeleri bakımından tek faydası, Bağdat ve civarında Osmanlı hakimiyetinin başlaması ve doğu sınırında Erzurum, Kemah, Bayburt ve yöresini içine alan yeni bir beylerbeyiliğin kurulup sınır boylarının takviye edilmesidir.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Emecen, Feridun, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1999, cilt: 19, sayfa: 116-117

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun