İlhanlılar Devleti

  • Önem : İran'da kurulan Moğol devleti
  • Kurucusu : Hülagü Han
  • Etkin olduğu yıllar : 1256-1353

Cengiz Han’ın torunu Hülagu Han tarafından İran’da kurulan başkenti Tebriz olan bir Moğol devletidir. Adını Hülagü’nün taşıdığı unvandan almaktadır. 1258’de Abbasileri ortadan kaldırıldı ve Irak Azerbaycan, Suriye’yi ele geçirildi. Aynicalut Savaşı’nda ise Memlükler tarafından yenilen İlhanlılar Fırat kıyılarına kadar çekildiler sonrasında Suriye, Filistin ve Kuzey Irak da kaybedildi. 1265 yılına gelindiğinde ise Hülagü’nün ölümü ile oğlu Abaka tahta çıktı. Bu sırada devletin sınırları Kafkasya’dan Belucistan’a ve Fırat’tan Amuderya’ya kadar uzanıyor, Ermenistan Krallığı ve Anadolu Selçuklu Sultanlığı da bağımlı devletlerini oluşturuyordu. 1282 yılında Abaka’nın ölümünün ardından Teküder tahta geçti. Fakat Argun onu öldürerek her ne kadar yönetime kendi geçse de kısa bir süre sonra öldü ve yerine Geyhatu geçti. Geyhatu döneminde Anadolu’daki ayaklanmalar bastırıldı, Türkmenler ve Abbasiler ile mücadeleler devam etti. Geyhatu öldürülerek yönetime sırasıyla Baydu ve Gazan geldi. Gazan İslamiyet’i devletin resmi dini ilan etti. Ayrıca maliyeyi ve posta teşkilatını düzenledi, isyanları bastırdı. 1304’te ise yerine kardeşi Olcaytu geçti. Olcaytu denge politikasını izleyerek ülkedeki barış ve huzuru devam ettirdi. Daha sonra tahta geçen Ebu Said Bahadır ise Şiiliği terk ederek Sünniliğe geçmiş ve İslam’ı yaymaya çalışmıştır. Varis bırakmadan genç yaşta ölen Ebu Said Bahadır’dan sonra ise İlhanlı Devleti’nde zamanla karışıklıklar çıkmış ve 1353’de de parçalandı.

İran'da İlhanlılar devrinde ticari hayat gelişmiş, Yakındoğu ile Uzakdoğu, hatta Avrupa arasında ulaşım ve haberleşme kolaylaşmıştır. Bu sayede ülke düşünce, sanat ve ticaret alanında yeni gelişmelere sahne olmuştur. Yakındoğu'nun ve özellikle Anadolu'nun Türkleşmesinde etkili olmuşlardır. Cengiz Han’ın torunları tarafından kurulan İlhanlı ve Altın Orda devletlerinin İslamlaşması ve Türkleşmesi Moğol istilasının olumlu yönünü teşkil eder. Kültür tarihine bakılacak olursa da askeri alanda Moğolların kabile sistemi yerine Türklerin onluk ordu sistemi kullanıldı. Toprak idaresi ise “dalay” ve “incü” divanları ile gerçekleşti. Para birimi olarak da dinar kullanıldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Mehmet Saray, İlhanlılar, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.22, 2000

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun