III. Ahmet Kütüphanesi

Topkapı Sarayı’nın 3. avlusunda Arz Odası arkasında 18. yy.a ait kütüphanedir. Daha önce aynı yerde II. Selim için Mimar Sinan’ın inşa ettiği Havuzlubahçe Köşkü var idi ve bu köşkün basit şeması Hünername adlı minyatürde görülmektedir. Cami ve kasırlarda kitap dolapları yerine başlı başına kütüphane binası kurmanın tercih edildiği Lâle Devri’nde Sultan III. Ahmet, Saray-ı Cedid denilen Yenisaray’daki dağınık kitapları bir yerde toplamayı uygun bularak II. Selim’in zaten bakımsız bir halde olan köşkünü yıktırıp yerinde, kendi adıyla anılan veya Enderun Kütüphanesi de denilen yeni bir kütüphane binası yaptırıldı.

Tarihçe

1719 yılında inşasına başlanan yapı kısa sürede tamamlanarak aynı yıl içinde açıldı. Kütüphanede tutulan kayıtlara göre 19.570 kuruşa mal olan yapıda aynı zamanda bir vakfiye bulunmakta ve bu vakfiyede; kütüphanenin niçin kurulduğu, içindeki kitapların nerelerden toplandığı, kütüphaneden hangi günler istifade edileceği, dışarı kitap çıkarılmasının yasak olduğu ve hizmetlilerde aranacak şartlarla bunlara verilecek ücret yer almaktadır.

Genel Bilgi

Yalnız saray mensuplarına açık olan kütüphanenin açılış tarihini taşıyan mükemmel bir de katalogu hazırlandı. Bu kütüphaneye, Fatih devrinden beri toplanmış olan Hıristiyanlık’la ilgili bazı el yazmaları ile matbu kitaplar da konuldu.

İçindeki kitapların rutubetten zarar görmemesi için Türk kütüphane mimarisinde daima dikkat edilen bir özellik burada da uygulanarak binanın altında pencereli yüksek bir bodrum yapılmış, ayrıca etrafının açık olmasına itina gösterildi.

Mimari Özellikleri

Cepheleri mermerle kaplı olan yapının, cephesinin ortasında sivri kemerli bir giriş mekanı vardır. Üstü kubbe ile örtülü olup; dışta zengin rumi kabartmalarla süslü bir taç, iki tarafında zarif su içme musluklarının olduğu mihrap içinde bir çeşme görülür. İçeride, başka bir benzeri olmayan bu çeşmenin arkasında ikinci bir çeşme daha vardır. Esas mekan enine bir dikdörtgen biçiminde olup kapının tam karşısında, bizzat Sultan Ahmet tarafından yazılan manzum bir levhadan anlaşıldığına göre, hadis-i şerif okunmasına mahsus bir çıkıntı yer almaktadır.

Orta bölümü büyük bir kubbe, ikişer sütunla ayrılan orta çıkıntı ve yan kanatları oymalı tonozlar örter. Bunlar dıştan kurşun kaplıdır. Altlı üstlü çok sayıda pencere içeriye bol ışık girmesini sağlar. Bunlar dışında kubbe ve tonozlardaki süslemeler dikkat çekmektedir. Duvarlar ise kısmen çini kaplı olup fildişi, bağa kakma gibi sanat çeşitleri de görülmektedir.

Yapı bugün Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi adıyla tanınmaktadır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Eyice, Semavi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 2, 1989

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun