II.Bayezid Külliyesi

Amasya’da II. Bayezid tarafından 15. yy.’da inşa edilen külliyedir. Külliyenin merkezinde camii bulunur. Yapı geniş bir alana konumlandırılmış olup Yeşil ırmak’ın kıyısına inşa edilmiştir. Merkezinde bulunan camiinin sağında medrese, solunda ise aşhane-imaret ve tabhane yer alır. Külliyenin kitabesinden elde edilen bilgiye göre 1486 yılında inşası tamamlanmıştır. Kaynaklardan elde edilen bilgilere göre külliyenin camisi 1590 yılındaki depremde büyük zarar görmüş, kubbe ve kemerleri, imaretin de kubbeleri kısmen yıkılmış ve hemen tamir edilmiştir. 1668 yılı depreminde çok daha büyük zarar görmüş, kubbeler tamamen yıkıldığı gibi minareler de eğrilmiş, imaret ve tabhanenin kubbeleri çökmüş olup, bu zarar düzeltilmiştir. Külliyeye daha sonraki yıllarda hayırseverler tarafından abdest alabilmek için musluklar, şadırvan, sebil ve kütüphane gibi birimler eklendi. Külliye tıpkı Edirne’deki külliye gibi ırmağın kenarında olduğu için su taşkınlarında zarar gördü. 1980 yılındaki taşkında camii içinde 70 cm. yüksekliğinde suyun olduğu bilinmektedir. En son olarak 1939 yılında Amasya’da büyük tahribat yaratan depremde külliyenin camiiside zarar görmüş, son cemaat yerinin bazı kemerleri ve kubbeleri yıkılmıştır. 1960 yılında bu tahribat düzeltilmeye çalışılsa da başarılı olunamamıştır. Sıbyan mektebi günümüze ulaşamamış, aşhane-imaret ve tabhane restore edilerek yurt yapılmıştır.

Mimari Özellikleri

Cami, dikdörtgen planlı olup taşların çevrelediği bir dış avlunun içindedir. Bu dış avlunun içinde 2 tane şadırvan ve bir muvakkithane binası yer alır. 19. yy.’da şadırvanın saçağının altına manzara resimleri eklenmiştir. Bu resimlerde İstanbul tasvir edildi.

Camiinin her biri kubbe ile örtülmüş 5 gözlü son cemaat yeri vardır. Taçkapısı anıtsaldır. Giriş kemerinin yanında bir kitabe yerleştirilmiş olup, ana mekandan son cemaat yerine açılan mermer çerçeveli 4 pencerenin alınlıklarında etrafı kalem işi nakışlarla bezenmiş lacivert zemin üzerine beyaz sülüs hatla çini yazılar ile süslenmiştir.

Kubbeye geçiş elemanı tromp olup, kubbeler depremde zarar gördükten sonra kemerleri düzgün bir şekilde düzeltilemedi. Kemerler kalın payelere oturmaktadır. Yapının yan bölümleri bulunmakta ve bu bölümlere iki taraftan sağlanan birer kapı ile girilebilmektedir. Tabhane odaları denilen bu odalar Sultan Bayezid’in diğer camiilerinde de bulunmaktadır.

Caminin 2 minaresi kare kaideler üzerine oturmaktadır. Caminin iki köşesinden yükselen bu minarelerden sağdaki kırmızı renkli kakmalar ile zenginleştirildi. Bu şekliyle ünik olan minarenin uçlarında zikzak çizgiler hakimdir. Soldaki minare ise eski Türk minare geleneğine uygun olarak inşa edildi.

Camiinin içine baktığımızda mihrabın sadeliği dikkat çeker. Mütevazi bir şekilde yapılmış mihrap mukarnaslıdır. Minber ise beyaz mermerden olup, o da sadeliğini korumaktadır. Müezzin mahfili de sadedir. İçerideki bu sadeliğe karşı caminin ahşap kapı ve pencere kanatları tam bir sanat eseridir. Bu kanatlar geometrik bir desene sahip olup pirinç kuşakları ve kabaraları vardır. Üst kısımlarında ise ağaç oyma tekniğiyle işlenmiş yazılı panolar yerleştirildi.

Medrese

Sultaniye adı ile bilinen medrese, külliyenin bir parçasıdır. Girişin tam karşısında yer alan medrese kare planlı olup üzeri kubbe ile örtülmüştür. Ortasında şadırvanı bulunan medrese dershane odaları ve mescitten oluşmaktadır. Şadırvanın bulunduğu avlu sütunlu revaklar ile çevrelenmiş olup bu kısım tonoz ile örtülmüştür. Bunların gerisinde ise kubbeli, ocaklı 18 hücre sıralanır. İyi korunmuş olan medrese bugün İl Halk Kütüphanesi olarak kullanılmaktadır.

Mektep

Aşhane-imaretin yakınında olduğu bilinen mektep binası son yüzyıl içinde hiçbir izi kalmadan yıkılıp yok oldu.

İmaret

Caminin solunda yer alan imaret L plan şemasındadır. Avluya bakan cepheleri önünde sütunlara dayanan sivri kemerli ve kubbeli revakları vardır. Yeşilırmak’a göre ters yönde olan kanadın ilk bölümü ortasında kare bir paye bulunan üstü tonozla örtülü büyük bu mekan erzak ambarıdır. Aşhane ise dikdörtgen planlı olup iki ocaktan oluşur. Duvarlarında dolaplar vardır. L nin diğer kolunda ise kemerlerle takviye edilmiş tonozlu iki mekan yer alır. Restore edildikten sonra uzun bir süre askeri depo olarak kullanılmıştır.

Türbe

Şehzade Osman’a ait olan bu türbe caminin güneydoğusunda yer alır. Kare planlı ve üzeri kubbe ile örtülüdür. İnşa malzemesi olarak kesme taş ve tuğla kullanılmıştır. Bugün yapının içinde sanduka yoktur.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Eyice, Semavi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 6, 1992

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun