II. Osman

II. Osman
  • Doğum : 3 Kasım 1604 - İstanbul
  • Ölüm : 20 Mayıs 1622 - İstanbul
  • Hüküm süresi : 26 Şubat 1618 – 10 Mayıs 1622
  • Önce gelen : I. Mustafa
  • Sonra gelen : I. Mustafa

II. Osman, on altıncı Osmanlı padişahıdır. Arapça, Farsça, Latince, Yunanca ve İtalyanca gibi doğu ve batı dillerini klâsiklerine hakim olabilecek şekilde iyi öğrendi. Yenilikçi yapısıyla bilinir.

Hayatı

1604 yılında İstanbul’da doğan Şehzade Osman, I. Ahmet’in oğludur. I. Ahmet’in ilk oğlu olması dolayısıyla kaynaklarda Genç Osman diye de anılır. Eğitimine erken yaşta başlanan şehzadenin 4 yaşında iken okumayı öğrendiği ve 13 yaşında iken saltanat varisi ilan edildiği bilinmektedir.

1617 yılında babası I. Ahmet’in vefatı üzerine tahta geçmesi gerekirken, Osmanlı tarihinde bir ilk olarak amcası I. Mustafa tahta geçmiştir ve bu durum Genç Osman’ı oldukça etkilemiştir. Amcasının akli yetersizliği nedeni ile ilk sanat dönemi 96 gün sürmüş ve 1618 yılında Osman tahta çıkmıştır.

İsyan

Seferden döndükten sonra hacca gitmek isteyen Genç Osman, atalarının hiçbirisinin gitmediği hac görevini kendisinin tamamlamak istediği ve bu doğrultuda hazırlıklar yaptığı bilinir. Ancak bu durum halk tarafından yanlış anlaşılmış ve isyanı doğurmuştur. Hatta ulema tarafından da bu durum hoş karşılanmamış, bir Venedik kaynağına göre Esad Efendi, hacca gitmek yerine kendi adına bir camii inşa ettirmesinin daha büyük sevap olduğunu söyleyerek onu ikna etmeye çalıştığı yazmaktadır. Dilden dile dolaşan haberler birazda abartılınca padişahın hayatına mal olacak isyanı başlatmıştır; kaynaklarda II. Osman Vak’ası diye geçen bu isyan 1622 yılında başladı.

II. Osman gençliğinin verdiği tecrübesizlik sebebiyle serin kanlılığını koruyamadı, çaresizlik içinde bir süre sert şekilde direndi. Fakat saraya giren asilerin, amcası Mustafa’yı padişah ilan etmesiyle duruma hakim olabilmek için Dilaver Paşa ile Süleyman Ağa’yı onlara verdi. Şeyhülislam Esad Efendi bu sırada devreye girerek istekleri yerine gelen asilerin çekilmesini ve Mustafa’nın da tekrar eski yerine götürülmesini istedi. Ancak etkili olamadı, ulemanın birçoğu da Mustafa’ya biat etti.

Asiler Osman’ı yakaladı ve öldürttü. Bazı tarihçiler öldüğüne delil olarak kulak ve burnunun kesilerek Sultan Mustafa’nın validesine gösterildiğini yazar. Daha sonra cesedi gizlice Topkapı Sarayı’na getirildi ve kılınan cenaze namazının ardından Sultan Ahmet Külliyesi’nin yanında inşa edilen I. Ahmed Türbesi’ne defnedildi.

Osmanlı tarihinde o zamana kadar görülmemiş bir olay sonucu hayatını kaybeden II. Osman yerli ve yabancı kaynaklarda cesur, mağrur, ecdadının zaferlerine gıpta eden, silah kullanmakta ve ata binmekte son derece mahir, sert tabiatli, asker ve ulema tarafından sevilmeyen bir hükümdar diye tanıtılır.

 “Fârisî” mahlasıyla yazdığı şiirleri yüksek bir edebî gücü yansıtır. Bazı hayratı ve tahsis ettiği vakıfları bulunmaktadır. Başına gelen olaylar hakkında popüler birçok edebî eser ve tiyatro oyunları kaleme alınmıştır.

Gazel

Genç Osman’ın öldürülmesi şairleri de harekete geçirmiştir. Genç Osman için yazılmış çok acıklı bir gazel vardır;

''Bir Şah-ı alîşan iken Şah-ı cihana kıydılar

Gayretli genç aslan iken Şah-ı cihana kıydılar

Hükmetmeye kadir iken

Emr-i Hakka nazır iken

Hac itmeğe hazır iken

Şah-ı cihana kıydılar

Nevi, ciğer oldu hûn.

Derdim bir iken oldu on

Kan ağladı ehli fünûn

Şah-ı cihana kıydılar''

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Emecen, Feridun, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 33, 2007

Yaşaroğlu, Hasan, Osmanlı’da Bir Darbe ve Tahlili: Genç Osman Örneği, 2013

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun