II. Mervân

  • Önemi : Son Emevî halifesi
  • Doğum : 689-695? - el-Cezîre
  • Ölüm : 5 Ağustos 750 -Mısır- Bûsîr köyü
  • Halifelik dönemi : 744-750

Güzel konuşan ve cesur bir savaşçı olan Mervân Bizans’a karşı düzenlenen sefere kumanda ederek Konya ve Kemah’ı zapt etti. Daha sonra Kafkas cephesinde savaşan Mervân, Halife Hişâm b. Abdülmelik tarafından emrinde savaştığı Mesleme b. Abdülmelik’in yerine el-Cezîre, İrmîniye ve Azerbaycan valiliğine tayin edildi. Askerî bakımdan önemli olan bu bölgede kaldığı on iki yıllık süre içinde Hazarlara karşı başarılı seferler düzenledi. Askerî teşkilâtlanma ve savaş taktikleri hususunda yenilikler yaptı. Mervân, Hişâm’ın ölümü üzerine yerine geçen Halife II. Velîd’e gönderdiği biat mektubunda Emevî zihniyetiyle örtüşen bir üslûp kullandı. II. Velîd’in bir isyan sonucu öldürülmesi, siyasî tecrübesini arttırmış güçlü bir vali ve kumandan olan Mervân’a tahta giden yolu açmış oldu. Mervân, Velîd’in intikamını almak ve onun iki oğlunun halifelik haklarını savunmak iddiasıyla III. Yezîd’e karşı isyan etti. III. Yezîd’in altı ay sonra ölümüyle İbrâhim b. Velîd halife oldu. Mervân, halifeliği sadece Suriye’nin güneyindeki Yemenli kabilelerce tanınan İbrâhim’e biat etmeyip tekrar ordusunun başında el-Cezîre’den Kınnesrîn’e yöneldi. Süleyman b. Hişâm’ın Yemenli kabilelerden oluşan ordusunu bozguna uğrattı.

II. Velîd’in oğulları öldürülmeden önce iki kardeşin Mervân lehine vasiyette bulunmaları Mervân’ın halife ilân edilmesini sağladı. II. Mervân Suriye’deki isyanlarla uğraştığı sırada Irak’ta da durum karışıktı. III. Yezid’in Irak valisi Abdullah b. Ömer b. Abdülazîz, Mervân’ın halifeliğini kabul etmeyip onun Irak valiliğine tayin ettiği Nadr b. Saîd’e karşı bir mücadele başlattı. Mervân Irak’a gitmek için yola çıktığı esnada yeni bir isyanla karşılaştı. Tahta oturduğu andan itibaren cepheden cepheye koşmak zorunda kalan II. Mervân yaklaşık üç yıl içinde el-Cezîre, Irak, Suriye, Mısır ve Arabistan’da kontrolü sağlayarak başşehir Harran’a döndü. Ancak tam bu sırada kendisini ve Emevî hânedanını ortadan kaldıracak büyük bir isyanla karşılaştı. Bu tehlike Abbâsî ihtilâl hareketiydi. Abbâsî orduları Horasan’ın tamamını kontrol altına aldılar. Abbâsîler’in ilk halifesi Mervân’a karşı bir ordu gönderdi. Gün geçtikçe şiddetini arttıran savaş Mervân’ın ağır hezimetiyle sonuçlandı. Mervân, kumandan olarak girdiği savaşlarda aldığı bu ilk mağlûbiyetin ardından Kaçışını Mısır istikametine devam ettirdi. Kaçarken kendisine ulaşan Abbâsî kuvvetleriyle girdiği çatışma sırasında öldürüldü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kurt, Hasan, Mervân II, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2004, c.29, 227-229

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun