İdris-i Muhtefi

  • Önem : Melamilik’in yayılmasını sağlayan Türk sufi
  • Doğum : ? - Tırhala, Yunanistan
  • Ölüm : 1615 – İstanbul
  • Defin Yeri : Kasımpaşa Kulaksız Mezarlığı
  • Başlıca Eserleri : Şathiye ve Şerhi

Melamilik’in yayılmasını sağlayan Türk sufi İdris-i Muhtefi bugün Yunanistan sınırları içerisinde bulunan Tırhala’da dünyaya geldi. Gerçek adı Hacı Ali Bey’dir. Kanuni Sultan Süleyman’ın vezirlerinden Rüstem Paşa’nın terzisi olan amcasından terzilik öğrendi. İdris peygamber terzilerin piri sayıldığından, “İdris” lakabını aldı. Daha sonra İstanbul’a giderek başlangıçta bir süre ticaretle uğraştığını, bu amaçla Rumeli şehirlerine gidip geldiğini, birkaç kere hacca gittiğini, çok zengin olduğunu, altmış sene irşad faaliyetinde bulunduğunu kaydeden Nev‘îzâde Atâî, devrin tanınmış şeyhlerinden Abdülmecîd Sivâsî ile Tercüman Şeyhi Ömer Efendi’nin vaazlarında uzun süre onu mülhid ve zındık olmakla suçladıklarını, bu suçlamaların bütün şehre yayıldığını, bunun üzerine yakalanıp “hakkından gelinmesi” için ferman çıktığını, ancak uzun süre aranmasına rağmen izinin bulunamadığını söyler. 1548’de İran seferine katılan İdris-i MUhtefi, yolda Ankara yakınlarında Kutluhan’da Melami şeyhlerinden Hüsameddin Ankaravi ile buluştu. Onun yanında kalıp Melami eğitimi alında yetişti.

Hüsameddin Ankaravi’nin ölmesi üzerine İstanbul’a gelen İdris-i Muhtefi, Melamilik’i yaymaya çalıştı. Birçok tekke şeyhi İdris’e bağlandı. Sadrazam Halil Paşa ile Şeyhülislam Mustafa Efendi de ona mürid oldu. Melamilik bu yıllarda hızlıca yayılmaya başladı. İdris halk arasına karışmadı. Ona bağlananlar bile kendisini tanımazlar, ancak “kalbe bakıcı” denen rehberlerin aracılığı ile İdris’le görüşürlerdi. Bu nedenle İdris-i Muhtefi(gizlenen İdris) diye tanındı. Şair Nev’izade Atai bir dizesinde onu “Söyleyenler kendisin bilmez, bileler söylemez” biçiminde nitelendirmiştir. Melamiler tarafından Hamza Bali’den sonra en bilgili ve en yetkili kişi olarak bilinir. İdris’in aruzla yazdığı şiirlerinin yanında bilinen en ünlü yapıtı, hele ile on beş dörtlükten oluşan “Şathiye”sidir. Buna Ali Şermi’nin bir şerhi vardır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Azamat, Nihat, İdris-i Muhtefi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, c.21, 489-491

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun