İbrahim Temo

İbrahim Temo
  • Görev : Doktor, siyasetçi, İttihat ve Terakki Cemiyeti kurucularından
  • Doğum : 22 Mart 1865- Struga, Makedonya Cumhuriyeti
  • Ölüm : 5 Ağustos 1945 - Romanya
  • Eserleri : Aile Tabibi, Tagaddive Devam-ı Hayat, Kuduz Hastalığı Üzerine Varaka-i İmtihilniye, Atatürk’ü Niçin Severim, İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin Teşekkülü ve Hidemat-i Vataniyye ve İnkılab-ı Milliye Dair Hatıratım

Soylular olarak tanınan bir Müslüman Arnavut aileye mensup Murad Bey’in oğlu olan ve esas adı İbrahim Edhem olan İbrahim Temo, soyadını arkadaşlarının ona taktığı lakabı üzerine aldı. İlk tahsilini Isturga’da tamamlayan Temo, ilk öğrenimini tamamlanmasının ardından İstanbul’a giderek arzusu olan doktorluk mesleğini icra etmek üzere tıp eğitimi aldı. Eğitim döneminde siyasi alanda aktif bulunan İbrahim Temo, İstanbul’da Prizen Cemiyeti’ne üye olduktan sonra ortaya çıkan ve gizli faaliyetler yürüten Arnavutlar’la birlikte Yunan aleyhtarı gruplarla temasa geçti. İlerleyen dönemlerde ise İshak Sükûti, Çerkez Mehmed Reşid ve Arapkirli Abdullah Cevdet ile daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti adını alarak Türk siyasi tarihinde kırılma noktası oluşturan İttihad-ı Osmani Cemiyeti’ni kurdu.

Padişahı hicveden şiirleri başta olmak üzere birçok nedenlerden ötürü defalarca tutuklanıp serbest bırakılan İbrahim Temo, kendi önderliğinde cemiyetin imzasıyla yayımlanan bir beyannamede, Müslüman Türkler’e çağrıda bulunarak Ermeniler’in Babıali’yi basmaya kadar varan hareketlerinin İstibdat rejiminden kaynaklandığı ileri sürüldü ve Müslümanların Ermenileri cezalandırmak yerine Şeyhülislam Konağı’nı, Babıali’yi ve sarayı basmaları gerektiği söylendi. ibrahim Temo, hekimlik görevi nedeniyle Romanya'da bulunduğu sırada da politika ile olan ilişkisini sürdürdü. İttihat ve Terakki’nin büyümesinde büyük rol oynayan Temo, Balkanlar’da şubeler açtı, Avrupa’da bulunan Jön Türkler’ini İttihat ve Terakki altında topladı ve II. Abdülhamid’e karşı düzenlenen başarısız bombalı suikast girişiminde aktif rol aldı. Romanya vatandaşı olmak zorunda kalmasının ardından Meşrutiyet'in ilanı üzere İstanbul’a dönen Temo, Beyoğlu Mutasarrıflığı sıhhiye müfettişliğine gelmesinin ardından yaptığı icraatlar sonucu İttihat ve Terakki ile ters düştü ve cemiyetle yollarını ayırdı. İttihatçılar'la yollarının ayrıldığını artık iyice anlayan İbrahim Temo, Edirne'deki kolerayla mücadele görevini tamamladıktan sonra İstanbul'­ dan ailesini de alarak tekrar Romanya'ya döndü. Romanya I. Dünya Savaşı’na girince Temo’da binbaşı olarak savaşta görev aldı. Mütareke'den sonra Paris Barış Konferansı'na giden yirmi iki kişilik Arnavut heyetine katılarak sınır tayini alt komisyonunda çalıştı.Romanya’da Mareşal Avarescu tarafından kurulan Liga Poporului’ye (Ahali Fırkası) girdi. Bu partiden Caliacra senatörü olarak 1920-1922 yıllarında Romanya Parlamentosu’nda görev yaptı. Partinin Mecidiye kazası başkanlığını 1937 yılına kadar sürdüren Temo bir ara geçici olarak belediye başkanlığı da yaptı. 1922 yılından itibaren İctihad ve Yolların Sesi gibi Türk dergilerinde tıbbî ve siyasî yazılar yazmaya devam etti. Mecidiye’de ölen İbrahim Temo’nun İshak Sükûtî’nin belgelerini de kapsayan zengin arşivi Tiran’da Arqivi Qendror Shtetëror’da kendi adına düzenlenmiş fonlarda bulunmaktadır. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şükrü Hanioğlu, İbrahim Temo, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, cilt.21, sf.354-355

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun