İbrahim Necmi Dilmen

İbrahim Necmi Dilmen
  • Meslek : Dil ve edebiyat tarihi araştırmalarıyla bilinen akademisyen
  • Doğm : 1889 - Selanik
  • Ölüm : 5 Mart 1945 – Ankara
  • Başlıca Eserleri : Târîh-i Edebiyyât Dersleri, Türkçe Gramer, Abdülhak Hâmid ve Eserleri, Türk Dil Bilgisi Dersleri, Tanzimat Edebiyatı Tarihi Notları, Türkiye’de Tütün Meselesi, Yeni Türkçe Okuma Yazma Dersleri, Muallimlere Mahsus Yeni Harflerle Türkçe Okuma Yazma Dersleri

Dille ilgili yazıları ve edebiyat tarihine dair eserleriyle tanınan İbrahim Necmi Dilmen, Selânik’te doğdu. İstanbul Hukuk Mektebi’nden mezun olduktan sonra Selânik Hukuk Mektebi’nde devletler hukuku ve malî kanunlar derslerini okuttu. Bu arada yazı işleri müdürlüğü ve başmuharrirliğini yaptığı Zaman gazetesini çıkardı. Balkan Savaşı sonrasında İstanbul’a dönerek Dârüşşafaka, Vefa ve Davud Paşa liselerinde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1917’de Dârülfünun Edebiyat Fakültesi’nde Ural-Altay Dilleri Kürsüsü’nde Giese’nin yanında müderris muavini oldu. Giese’nin Almanya’ya dönmesiyle Nazariyyât-ı Edebiyye Kürsüsü’nde Ali Ekrem Bolayır’ın muavinliğini yaptı. Daha sonra yeniden lise hocalığına döndü ve Galatasaray Lisesi ile Erkek Muallim Mektebi’nde edebiyat tarihi dersleri okuttu. Latin harflerinin kabulü üzerine birçok kurumda yeni Türk harfleriyle ilgili dersler verdi. Harf inkılâbının ilânından önce Milliyet gazetesinde yayınladığı makaleleriyle bu inkılâbını savunanların önde gelen isimlerinden biri oldu. Geçirdiği bir kaza sonucu Ankara’da vefat ederek İstanbul’da Büyükada Mezarlığı’na defnedildi.

Yeni alfabenin öğretilmesi ve yaygınlaştırılması faaliyetlerinin ardından gramer çalışmalarına ağırlık veren İbrahim Necmi, Gazi Terbiye Enstitüsü ve Mûsiki Muallimliği Mektebi’nde edebiyat öğretmenliğine tayin edilerek Ankara’ya yerleşti. I. Türk Dil Kurultayı’ndan sonra Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin merkez kuruluna üye seçildi, bir süre sonra da genel sekreterliğe getirildi. Aynı yıllarda Maarif Vekâleti umumi müfettişliğine atandı. 1935’te Burdur milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girdi. Türk Dil Kurumu genel sekreterliğiyle milletvekilliği görevi ölümüne kadar devam etti. Harf inkılâbına yaptığı hizmetlerden dolayı Atatürk tarafından kendisine Dilmen soyadı verilen İbrahim Necmi, 1936’da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne profesör olarak tayin edildi ve 1941’e kadar burada Güneş-Dil teorisinin esasları ve Tanzimat edebiyatı üzerinde durdu. Köklü bir dil öğrenimi görmeyen ve dile sonradan ilgi duymaya başlayan İbrahim Necmi, harf inkılâbının ardından başlatılan dili sadeleştirme ve tasfiyecilik hareketlerini şiddetle savundu. Atatürk’ün Güneş-Dil teorisini ortaya atmasıyla pek çok dilci gibi İbrahim Necmi de çalışmalarını bu teorinin açıklanması ve öğretilmesine hasretti. Ancak Güneş-Dil teorisi ilmî bir esasa dayanmadığından Dilmen’in dille ilgili eserlerinin de ilmî bir değeri yoktur. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özkan, Mustafa, İbrahim Necmi Dilmen, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1994, Cilt: 9, syf: 302-303

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun