İbrahim Hakkı Paşa

İbrahim Hakkı Paşa
  • Görev : Osmanlı devlet adamı, Sadrazam
  • Doğum : 18 Nisan 1863 - İstanbul
  • Ölüm : 29 Temmuz 1918 - Berlin, Almanya
  • Başlıca Eserleri : Medhâl-i Hukūk-ı Beyneddüvel, Târîh-i Hukūk-ı Beyneddüvel, Hukūk-ı İdâre, Usûl-i Mâliye, Mukaddime-i İlm-i Hukūk, Hukūk-ı Düvel, Târîh-i Umûmî, Küçük Osmanlı Târihi, Zübde-i Târîh-i Osmânî, Muhtasar Osmanlı Târihi, Muhtasar İslâm Târihi

Batı’yı iyi tanıyan ve Batılı fikirlere sahip bir kimse olan İbrahim Hakkı Paşa hukuk ve ticaret mekteplerinde tarih, idare hukuku, devletler hukuku, ticaret hukuku derslerini okuttu; aynı zamanda padişahın Fransızca tercümanlığına getirildi. Mekteb-i Mülkiyye’de de idare ve devletler hukuku derslerini vermekle görevlendirildi. Geçici görevlerle İtalya ve Yunanistan’a gönderildi. Chicago sergisine birinci komiser olarak tayin edildi. Devletler hukuku konusundaki uzmanlığından dolayı çeşitli milletlerarası komisyonlarda Osmanlı Devleti’ni temsil etti. Roma’ya büyükelçi olarak gönderildi; Hüseyin Hilmi Paşa’nın yerine vezâret rütbesiyle sadrazam tayin edildi. Yeni görevine başladıktan sonra meclise sunduğu hükümet programında İttihatçılar'dan memnun olmayanlara karşı “adl ü ihsan” politikası izleyeceğini söyledi. Fakat eski sadrazamdan daha fazla İttihatçılar’a boyun eğdi. İttihatçıların desteğiyle meclisten güvenoyu alan Hakkı Paşa kabinesi kısa zamanda bu cemiyetin güdümüne girdi. Liyakatsiz kişilerin önemli mevkilere getirilmesi hükümete karşı duyulan güveni sarstı.

Siyasî kişiliğini Abdülhamid döneminde kazanmamış olan Hakkı Paşa’nın görüşleri, II. Meşrutiyet parlamentosunun gürültüleri arasında kayboldu. Yine de parlamentonun çalışmalarına fiilen katılarak kapitülasyonların olumsuz etkileri ve devlet için ekonomik bağımsızlığın önemini vurgulayan konuşmalar yaptı. Hakkı Paşa, Osmanlı Devleti’nin bozulan iç ve dış dengelerini yeniden kurulabilmesi ve Bağdat demiryolu projesi yüzünden bozulan Osmanlı-İngiliz ilişkilerinin düzeltilmesi için harekete geçti. Dış politikada yaptığı en büyük hatalarından biri de İtalya ile olan ilişkilerde ortaya çıktı. İtalya Osmanlı Devleti’ne resmen savaş ilân etmesinden kendini sorumlu tutan Hakkı Paşa, istifa etti. Devleti derinden sarsmış olan Trablusgarp Savaşı’nı zamanında fark edemeyen Hakkı Paşa’nın siyasi başarısızlıkları genellikle özel hayatı ile ilişkilendirildi. Osmanlı geleneklerine uymayan tavırları, sıradan vatandaş gibi davranarak eğlence yerlerine ve kumarhanelere gitmesi garip karşılandı. Kendisine yöneltilen eleştirilere aldırmaması ve hatta toplumun bu tavırlarına alışmasını beklemesi de onun bir zaafı sayılarak siyasî başarısızlıkları genellikle bu özelliklerine bağlandı. 
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kurşun, Zekeriya, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 21, 2000

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun