İbnü'l-Kuf

  • Önem : İslâm dünyasında bilinen ilk operatör doktor ve ilk müstakil cerrahî kitabının yazarı
  • Doğum : 21 Ağustos 1233 - Filistin / Kerek Kalesi
  • Ölüm : Temmuz 1286 - Dımaşk
  • Başlıca Eserleri : ʿUmdetü’l-ıṣlâḥ fî ʿameli ṣınâʿati’l-cerrâḥ, Câmiʿu’l-ġaraż fî ḥıfẓi’ṣ-ṣıḥḥa ve’l-maraż, el-Uṣûl fî şerḥi’l-Fuṣûl, Şerḥu’l-Külliyyât min Kitâbi’l-Ḳānûn, Kitâbü’ş-Şâfî fi’ṭ-ṭıb, Zübedü’ṭ-ṭabîb, Şerḥu’l-İşârât, el-Mebâḥis̱ü’l-maġribiyye

Babası Muvaffakuddin Ya‘kūb, Eyyûbî Devleti’nde çeşitli görevlerde bulunmuş kültürlü bir Hristiyan Arap’tı; özellikle tarih, dil, edebiyat ve şiirde iyi yetişti. Kendisinin de taşıdığı Mesîhî nisbesinden babası gibi Hristiyan olduğu anlaşılan İbnü’l-Kuf, İbn Ebû Usaybia’nın öğrencisi oldu. Ondan teorik ve uygulamalı tıp dersleri alarak çeşitli tıp kitaplarını okudu. İbn Ebû Usaybia’nın, zihnî ve ahlâkî özelliklerinden övgüyle söz etmesi onun gibi bir öğrencinin hocası olmaktan memnunluk duyduğunu gösterir. Halep ve Dımaşk Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’n-Nâsır Selâhaddin Yûsuf’un zamanında cerrah-tabip olarak Haçlılara karşı tahkim edilen Aclûn Kalesi’ne gönderilen İbnü’l-Kuf orada kaldığı yıllarda mesleğini başarıyla yürütürken birçok tecrübe kazandığı da görülür. İbnü’l-Kuff’un, ʿUmdetü’l-ıṣlâḥ fî ʿameli ṣınâʿati’l-cerrâḥ’ta verdiği anatomik bilgilerden insan vücudu üzerinde çalışma yapan ilk tabiplerden biri olduğu anlaşılır ve bunu Aclûn’da iken kendisine verilen Haçlı askerleri cesetlerine otopsi uygulayarak gerçekleştirdiği tahmin edilir. Memlük Sultanı I. Baybars zamanında Dımaşk’a geri dönen İbnü’l-Kuf aynı görevi Dımaşk Kalesi’nde sürdürdü. Bu sırada pek çok öğrenci yetiştirdi ve kitaplarını kaleme aldı.

Özellikle tıbbî tedavi ve cerrahî sahalarında yazdığı eserlerle tıp tarihinde seçkin bir yere sahip olan İbnü’l-Kuf, gerek teşhis ve tedaviyle ilgili tespitlerinden dolayı, gerekse cerrahîde geliştirdiği yeni teknikler açısından döneminin en büyük ismi olarak bilinir. Bilhassa hacamat türleri, sülükle tedavi, kırıkların acil bakımı, kemiği yerine oturtma ve sargılama konularında başarılar gösterdi. Hastaların zihnî ve fizikî sağlıkları ile tedavi sürecinde uygulanan yöntemlere büyük önem verdi, karın bölgesi kesiklerini dikmek için uygulanabilecek teknik ve pratikleri ayrıntılı biçimde açıkladı, Vücuttaki taşların çıkarılması ve sonda, fitil ve enjektör kullanımı konularına yenilikler getirdi. Onun matematik, fizik ve metafizik gibi o dönemde felsefenin temel disiplinlerini oluşturan alanlarda da iyi bir eğitim aldığı, yetişkinlik döneminde zamanının hemen tamamını tıp çalışmaları ile bu alanda eser yazımına ve ders okutmaya ayırdığı görülür.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Alper, Ömer Mahir, İbnü’l Kuf, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, Cilt: 21, sf: 115-117

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun