İbn Vahşiye

  • Meslek : Mütercim, astrolog ve simyacı
  • Yaşadığı Dönem : X. Yüzyıl
  • Başlıca Eserleri : el-Filâḥatü’n-Nabaṭiyye, Şevḳu’l-müstehâm fî maʿrifeti rumûzi’l-aḳlâm, Kitâbü Tenkelûşe el-Bâbilî fî ṣuveri burûci’l-felek ve mâ tedüllü ʿaleyhi min aḥvâli’l-mevlûdîn, Kitâbü’s-Sümûm, Kitâbü’l-Edvâr el-kebîr ʿalâ meẕhebi’n-Nabaṭ, Esrârü’l-felek

Süryânîce’den Arapça’ya tercümeler yapan İbn Vahşiyye, sihir, tılsım ve simya alanlarında birçok eser kaleme aldı. Ayrıca İbnü’n-Nedîm, İbn Vahşiyye’nin talebesi ve kâtibi olan Ebû Tâlib Ahmed b. Hüseyin b. Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Abdülmelik ez-Zeyyât’ın kendi döneminde yaşadığını ve muhtemelen bir süre önce öldüğünü de söyledi. Bu durumda eğer isim zinciri hatasız verilmişse İbnü’z-Zeyyât’ın Şiî veziri Muhammed b. Abdülmelik b. Ebân’ın torununun torunu olması gerekir. İbnü’n-Nedîm, İbn Vahşiyye’nin Mısırlı simyacı Osman b. Süveyd el-İhmîmî ile mektuplaştığını ve bazı konularda onunla tartıştığını da söyler. Ancak eserinin 433. sayfasında bu Mısırlı simyacıdan Selâme b. Süleyman el-İhmîmî diye söz etmesi aktardığı bilginin doğruluğu hakkında şüphe uyandırmaktadır. Öte yandan onun iki ayrı başlık altında verdiği İbn Vahşiyye’nin soy kütüğünde yer alan isim zincirinde de bazı farklılıklar görülmekte ve eserde bu şahıslar hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Bu hususların, İbn Vahşiyye’nin gerçekten yaşadığı konusunda şüpheye yol açmasına karşılık el-Filâḥatü’n-Nabaṭiyye’nin girişinde kitabın İbn Vahşiyye tarafından 291’de (904) Arapça’ya çevrildiğinin ve 930’da İbnü’z-Zeyyât’a yazdırıldığının belirtilmesi İbnü’n-Nedîm’in verdiği bilgileri destekler niteliktedir.

İbn Vahşiyye’nin eserlerinde yer yer Kur’ân-ı Kerîm’den ve hadislerden örnekler vermesine ve İslâmî değerlere karşı son derece saygılı davranmasına bakılırsa onun -veya bu eserleri kaleme alan şahsın- Müslüman olduğu ileri sürülebilir. Nitekim İbnü’n-Nedîm ondan “sûfî” diye bahseder. Fakat o dönemde simya ve tılsım gibi gizli ilimlerle uğraşanların da sûfî nisbesiyle anıldığı dikkate alınırsa bu ifadenin tasavvufu içermediği söylenebilir. XIX. yüzyılda İbn Vahşiyye ve ona nisbet edilen eserler üzerine başlatılan tartışmalar günümüzde de devam etti. Bu konudaki tezleri dört grupta toplamak mümkündü. İbn Vahşiyye’nin eski Keldânî eserlerini Arapçaya çeviren bir mütercim olduğu,  söz konusu eserlerin apokrif olup İbn Vahşiyye tarafından kaleme alınmış olduğu, gerçek müellifin Ebû Tâlib İbnü’z-Zeyyât olduğu, ancak yazdıklarını İbn Vahşiyye’ye isnat ettiği iddiası, İbn Vahşiyye diye bir şahsın olmadığı bu hayalî kişiliği İbnü’z-Zeyyât’ın ortaya attığına yönelik yapılan tartışmalardır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kaya, Mahmut, İbn Vahşiyye, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1999, c.20, sf. 436-438

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun