İbn Vafid

  • Meslek : Endülüslü hekim ve eczacı
  • Doğum : Ağustos 1008
  • Ölüm : 29 Nisan 1075 - Toledo
  • Başlıca Eserleri : Kitâbü’l-Edviyeti’l-müfrede, Kitâbü’l-Visâd fi’ṭ-ṭıb

Tuleytula’nın (Toledo) köklü ailelerinden birine mensup olan İbn Vâfid’in adı Batı literatüründe adı Abenguefit, Albenguefit, Abennufit, Abel Nufit ve Abencenif olarak geçer. Geleneğe göre önce dinî ilimler okudu; özellikle fıkıh alanında belli bir seviyeye ulaştıktan sonra Kurtuba’ya (Cordoba) giderek hekim Ebü’l-Kāsım ez-Zehrâvî’nin derslerine devam etti. Tıpta daha çok Galen’in (Câlînûs), eczacılıkta ise Diskorides’in eserleri üzerinde yoğunlaştı. Felsefeye de yakın ilgi duyan İbn Vâfid’in bu konudaki çalışmaları günümüze gelmediğinden Aristo ve diğer filozofların doktrinleri hakkındaki düşüncelerini öğrenmek mümkün değildir. Ancak Latin Orta Çağı’nda “Abenguefit philosoph” diye anılmasına bakarak bu alanda önemli bir yere sahip olduğu söylenebilir. Öte yandan kaynaklarda İbn Vâfid’in zamanımıza ulaşmamış el-Mecmûʿ fi’l-filâḥa adlı tarım bitkilerine dair zengin muhtevalı eserinden övgüyle bahsedilmesi botanik alanında da başarılı olduğunu gösterir ve Zehrâvî’nin yanından Tuleytula’ya dönüşünde Emîr Me’mûn b. Zünnûn’un onu sarayının bahçesindeki süs bitkilerini düzenlemek üzere görevlendirmesi de bunu kanıtlar.

Kaynakların ondan vezir diye söz etmesine bakılırsa bu görevin bahçe mimarlığının ötesinde önemli bazı devlet hizmetlerini de kapsadığı ileri sürülebilir. İbn Vâfid’in, besinlerle tedavisi mümkün olan hastalara ilâç verilmemesi ve eğer gerekiyorsa birleşik ilâçlar yerine basitleriyle yetinilmesi, zorunlu durumlarda ise ancak terkibinde az madde bulunan birleşik ilâçların tercih edilmesi şeklindeki tavsiyesi tıp tarihçilerinin dikkat çektiği önemli bir tedavi yöntemiydi. Müellifin yirmi yılda yazdığı Kitâbü’l-Edviyeti’l-müfrede, Diskorides ile Galen’in basit ilâçlarla ilgili eserlerinin bir sentezi mahiyetindedir. İlâçlar, vücutta meydana getirdikleri sıcaklık, soğukluk, yaşlık ve kuruluk gibi özellikleri dikkate alınarak eser dört bölüm (derece) şeklinde düzenlendi ve her bölüm kendi içinde dört kısma ayrılarak tanıtıldı. İnsan vücudunda baştan ayağa kadar her organda ortaya çıkabilecek hastalıklara karşı kullanılan ilâçların terkip, tarif ve faydalarını konu alan eser de kalem aldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kaya, Mahmut, İbn Vafid, Diyanet İslam Ansiklopedisi,  1999, c.20, sf.436

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun