İbn Teymiye

  • Önem : Görüş ve eleştirileriyle İslâm düşüncesinin gelişmesine tesir eden Selefî âlimi, müctehid
  • Doğum : 22 Ocak 1263 - Harran
  • Ölüm : 26 Eylül 1328 - Şam

Güçlü bir hâfızaya, engin bir Kur’an ve Sünnet bilgisine sahip olan Takıyüddin İbn Teymiyye Hanbelî mezhebinin gelişimine önemli katkıları olan İbn Teymiyye ailesinin bir mensubuydu. İbn Teymiyye, babasının vefatından sonra ondan boşalan Sükkeriyye Dârülhadisi’nde hocalığa, daha sonra Emeviyye Camii’nde tefsir dersleri vermeye başladı. Geniş halk kitleleri ve yöneticiler nezdinde etkin bir nüfuza sahip olan İbn Teymiyye’nin XIV. yüzyılın başlarından itibaren çeşitli dinî ve siyasî tartışmalar içine girdi. Ermenistan Krallığı’na karşı cihada teşvik için görevlendirildi. Başta Eş‘arîlik olmak üzere klasik kelâm mezheplerine ve kelâm anlayışına sert eleştirilerde bulunarak özellikle sıfatlar ve müteşâbihat hakkındaki Selef anlayışını savundu. Moğol saldırısında halkın ve pek çok âlimin Dımaşk’ı terk etmesine rağmen İbn Teymiyye şehirden ayrılmadı ve bir grup âlimle birlikte Moğol Hükümdarı Gāzân Han’ın karargâhına giderek Dımaşk halkı için eman diledi, böylece büyük bir katliamı önledi. Kisrüvân Şiîleri üzerine düzenlenen ikinci bir sefere katıldı. Sefer dönüşünde şeyhlerinin bir Moğol sempatizanı olduğu ileri sürülen Rifâîler ile çeşitli tartışmalara girişti.

Bid‘at ve hurafelerle mücadelesi ve eleştirilerinde kullandığı sert üslûp sebebiyle pek çok kesimi karşısına alan İbn Teymiyye’nin mücadeleci ve ısrarcı bir tabiatı vardı. Allah’ı insan sûretinde kabul etmekle suçlanarak iki kardeşiyle birlikte Kahire Kalesi’nde hapsedilmesine karar verildi. Hapisten çıktık sonra İttihâdiyye aleyhine yazmış olduğu bir reddiyeden dolayı tekrar çağrıldı ve Kahire’de kadılara mahsus bir hapishaneye kapatıldı. Yeni bir Moğol saldırısı üzerine Dımaşk’a geri dönmek üzere yola çıkan İbn Teymiyye, Dımaşk’a vali olarak tayin edildi. İlhanlı hükümdarı Muhammed Hudâbende ile iyi ilişkiler kuran ve Mekke’de Şiî taraftarı bir politika takip eden Mekke Emîri Humeyde ile tartışmaya girişti. Sultanın bir fermanı ile talâk konusunda Hanbelî mezhebinin klasik görüşlerinin aksine fetva vermekten menedildi. Mısır ve Suriye’deki çeşitli dinî ve siyasî olayların içerisinde yer almaya devam eden İbn Teymiyye peygamberlerin mezarları ile mukaddes makamların ziyaret edilmesi hakkında verdiği fetvalar ve bu konuya dair yazdığı risâleler sebebiyle yine tutuklandı. Elinden kâğıdı, kalemi ve mürekkebi alındı. Bu muamele ona çok ağır geldi ve üzüntüsünden hastalanarak hapishanede vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Koca, Ferhat, Takıyüddin İbn Teymiye, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1999, c.20, sf. 391- 405

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun