İbn Haldun

İbn Haldun
  • Kişiliği : Sosyolog, tarihçi, düşünür
  • Doğum : 27 Mayıs 1332 - Tunus
  • Ölüm : 17 Mart 1406 - Kahire
  • Başlıca Eserleri : Mukaddime, Miftahu’l-İber İnsanlık ve Peygamberler Tarihine Giriş, Bilim İle Siyaset Arasında Hatıralar

Lakabı ve künyesi Veliyüddin Ebu Zeyd Abdurrahman olan Kuzey Afrikalı bilgin İbn Haldun, Tunus’ta dünyaya geldi. İlmi çalışmalarından dolayı sürekli yer değiştirmek zorunda kalan İbn Haldun'unun Tunus, Cezayir, Fas, Gımata ve Mısır' da geçen oldukça hareketli bir hayatı vardı. Tahsilini, o zamanki Afrika'nın ilim ve kültür merkezi olan doğum yeri Tunus'ta yaptı, Kuzey Afrika'nın birçok yerinde kâtiplik ve kadılık gibi görevlerde bulundu. Bu görevleri esnasında bazen iltifat ve takdirler gördüğü gibi, bazen de hapse girdiği durumlar oldu. Seyahatlerinde ve hatta firar ettiği zamanlarda bile gözlemlerde bulundu, bilgi ve tecrübesini artırmaya çalıştı. Günümüze bıraktığı en önemli eseri Mukaddime’yi bir mağarada kendini ilmi çalışmalara adayarak yazdı. Hayatını ilme adayan ve geleceğe önemli sosyolojik bilgi altyapısı bırakan İbn Haldun Kahire’de vefat eti.

İbn Haldun'un fikirleri yaşadığı çağda pek ilgi çekmediği bilinmektedir. Ancak XVIII. asırdan itibaren eseri Mukaddime, Doğu ve Batı'da araştırmacıların birdenbire ilgi odağı haline geldi. Özellikle Batı dünyasında hakkında pek çok araştırma yapıldı. Aynı zamanda ünlü bir İslam filozofu olan İbn Haldun'un devlet, siyaset ve toplumların yapılarına ilişkin görüşleri, bilhassa gerileme devri Osmanlı aydınlan üzerinde oldukça etkili oldu. Tarihçi Naima ile hukukçu Ahmet Cevdet Paşa, İbn Haldun'un Mukaddime'sinde, Osmanlı'nın çöküşe doğru gidişinin açık ve seçik açıklamalarını bulmaktaydılar. Nitekim Naima, İbn Haldun'un etkisiyle, bazı suni tedbirlerle yaşlı Osmanlı'nın bir süre daha yaşatılabileceğini söylerken, Cevdet Paşa da, İbn Haldun' a tamamen katılarak, tıpkı insanlar gibi devletlerin de bir ömrü olduğunu, kendi sağlık ve yaşlılığına katlanması gerektiğini, "hakimane tedbirlerle" devletin zevalden kurtulabileceğini, böylece çöküş sürecinin durdurulabileceğini söylüyordu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Süleyman Uludağ, İbn Haldun, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1999, cilt.19, sf.538-543

İsmail Yakıt, İbn Haldun’a Göre Devletlerin Ömrü ve Osmanlı İmparatorluğu, Süleyman Demiren Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2001, sayı.8

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun