İbn Bibi

  • Meslek : İranlı tarihçi
  • Önem : Anadolu Selçukluları’nın 1192-1280 arasındaki tarihini içeren yapıt kaleme alması
  • Yaşadığı Dönem : 13. yy
  • Başlıca Eserleri : el-Evâmirü’l-ʿAlâʾiyye fi’l-umûri’l-ʿAlâʾiyye

Anadolu Selçuklu Devleti’nin 1192-1280 arasındaki tarihini içeren yapıtıyla tanınan İranlı tarihçi İbn Bibi’nin doğum-ölüm tarihine ve yaşamına dair fazla bilgi yoktur. Asıl adı Nasreddin Hüseyin b. Muhammed’dir. Anadolu Selçukluları tarihiyle ilgili yapıtındaki kayıtlara göre, Cürcan’ın soylu bir ailesinden gelen Mecdeddin Muhammed Tercüman’ın oğludur. Annesi de ünlü fıkıh bilgini Muhammed b. Yahya’nın torunu Bini Müneccime’dir. İlm-i Nücum’da(yıldızlar bilimi) geniş bilgisi olan İbn Bin, Celaleddin Harezmşah’ın hizmetinde bulundu. Annesi ve babasıyla birlikte 1231-1233 yılları arasında Anadolu’ya gitti. Babası, Alaeddin Keykubad’ın sarayında görev aldı.

İbn Bibi’nin eldeki tek yapıtı Farsça, el-Evamirü’l Alâ’iyye fi’l Umuri’l Alâyye adlı Anadolu Selçuklu tarihini içeren kitabıdır. Bu önemli eser ünlü Moğol devlet adamı Alaeddin Cüveyni’nin emriyle yazıldı. I. Gıyaseddin Keyhüsrev’in 1192 yılında ölümüyle başlayan yapıt, 1280 yılı olaylarıyla sona erdi. İbn Bibi, Anadolu tarihinin bu dönemi için önemli bir kaynak olan yapıtını yazarken yazılı kaynaklara başvurmadı. Gözlemlerine ve işittiklerine dayanarak bu eseri kaleme aldı. Kitap içerisinde Anadolu Selçuklu dönemi içerisinde cereyan eden bazı olaylar yer almamaktadır. İbn Bibi’nin zaman zaman kronolojik hatalara da düştüğü görülmektedir. Mesela 1276-77 yılında meydana gelen Hatiroğlu isyanının tarihini 1267 olarak göstermiştir. Bütün bunlara rağmen siyasi ve içtimai tarih açısından Anadolu Selçukluları’nın en önemli kaynağı olma özelliğine sahip olan eser çok az sayıda tarihçi tarafından kaynak olarak kullanılmıştır. Bunların başında ünlü Osmanlı tarihçisi Müneccimbaşı gelmektedir. Yapıtın İbn Bibi’nin sağlığı döneminde hazırlanan kısaltılması da mevcuttur. II. Murad döneminde yapılan Türkçe çevirisi Yazıcıoğlu Ali’nin “Tarih-i Al-i Selçuk adlı eserinin üçüncü bölümünü oluşturmaktadır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özaydın, Abdülkerim, İbn Bibi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1999, c.19, 379-382

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun