I. İdris

I. İdris
  • Görev : Libya Kralı
  • Önem : Bağımsız Libya Devleti’nin ilk kralı
  • Doğum : 12 Mart 1890 – Carabab
  • Ölüm : 25 Mayıs 1983 - Kahire

Libya’nın bağımsızlığı için mücadele eden ve Bağımsız Libya’nın ilk kralı olan Seyid Muhammed İdris Berka Eyaleti’nin Carabab vahasında dünyaya geldi. Babası öldüğünde henüz on iki yaşında olduğundan, amca çocuğu Sidi Ahmed Şerif eş-Senısi tarikatın başına geçti. Senisuye tarikatı 1911-1912 Trablusgarp Savaşı’nda İtalyanlar’a karşı Osmanlılar’ın yanında yer aldı. İdris 1914 yılında hacca giderken uğradığı Mısır’da İngilizler ile ilişkiler kurdu ve 1917’de tarikatın yeni lideri oldu. 1920 yılının kasım ayında İtalya’nın egemenliğini kabul ederek Berka emiri unvanını alan İdris, daha sonra ayaklandı ve Mısır’a sığınmak zorunda kaldı. Mısır hükümetinden önemli bir destek gördü. II. Dünya Savaşı başladığı zaman İdris, özellikle tarikata bağlı adamlarından kurduğu birlikte İngilizlerin yanında İtalyanlar’a karşı savaştı. 1947 yılında İtalya ile barış anlaşması imzalanmasının ardından İdris, ailesiyle birlikte Berka’nın başkenti Bingazi’ye döndü. 1 Haziran 1949’da İngilizler tarafından Berka emiri olarak tanıması üzerine bu bölge özerk bir yapıya kavuştu. 21 Kasım’da ise BM Libya’nın bağımsızlığı yönünde bir karar aldı. Bunun üzerine Libya Krallığı resmi olarak 24 Aralık 1951 yılında tanındı.

I. İdris çatışmalara yol açamamak için içerideki güç odaklarına karşı dengeli bir tutum izledi ve büyük ölçüde ABD ve İngiltere’nin yardımına dayandı. 28 Mart 1953’te ise Libya’yı Arao Birliği üyesi yaptı. Daha sonra imzalanan bir antlaşmayla ABD’ye Libya’da askeri hava üsleri kurma hakkı tanıdı. Çocuk sahibi olmayan İdris, bundan dolayı yeğeni Hasan Rida el-Senusi’yi veliaht olarak seçti. 1960’lı yıllarda topraklardaki petrolün bulunmasıyla Batı karşısında daha güçlü bir konum kazanmaya başladı. Ancak I. İdris bu geçişmeye karşı durarak 1967’de dönemin başbakanı Hamid Bakkuş’u görevden aldı. Sıkı denetime karşın yüzbaşı Muammer el-Kaddafi genç subaylara dayanarak ordu içinde Nasır yanlısı bir örgütlenmeye girişti. İki yıl süren hazırlıklardan sonra, I. İdris’in Türkiye’de tedavi gördüğü sırada Kaddafi, 1 Eylül 1969’da darbeyle yönetimi ele geçirdi. Bu durum üzerine Mısır’a giden İdris uzun yıllar sürgün olarak yaşadığı Kahire’de öldü.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kavas, Ahmet, İdris I, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, c.21, sf.481-483

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun