Hüseyin Ali Muntazeri

Hüseyin Ali Muntazeri
  • Önem : İranlı âlim ve siyasî lider
  • Doğum : 1922 - Necefâbâd, İran
  • Ölüm : 19 Aralık 2009 - İran

1979 İran İslâm Devrimi’nin önde gelen liderlerinden Muntazırî yedi yaşından itibaren Fars edebiyatı ve Arapça öğrenmeye, on iki yaşında İsfahan’da din eğitimi almaya başladı. Dinî ilimler, edebiyat ve felsefe okudu. Tahsilini ilerletmek için gittiği Kum’da Hâcı Molla Sâdık ve Feyziyye medreselerine devam etti. Kum’da Humeynî’nin en yakın öğrencisi ve yardımcılarından biri oldu. İlmî çalışmaları yanında siyasî olayları da yakından takip etti. 1950’de petrolün millîleştirilmesinde, Humeynî’nin İran’ın kendi petrolünü kontrol etme hakkı olduğunu ve ülkenin iç politikasında yabancı etkisinin son bulmasını savunan düşüncelerine destek verdi. Çalışmalarını genelde Kum’da sürdüren Muntazırî, 1953’te Muhammed Rızâ Şah’ın tekrar İran’a dönmesinden sonra faaliyetlerini gizli yürüten rejim muhalifi hareketlerin içinde yer aldı. 1963’te şahın aşiret, ulemâ ve toprak ağalarını etkisiz hale getirmek için “ak devrim” adıyla bir reform programı ilân etmesinin ardından ülke çapında başlayan protesto hareketlerine etkin biçimde katıldı. Humeynî’nin Rızâ Şah karşıtı açıklama ve eleştirilerine şiddetini arttırarak devam etmesi sebebiyle Haziran 1963’te tutuklanması üzerine gerçekleşen protesto hareketlerinin önünde yer aldı.

1985’te Humeynî’nin halefi ilân edilen Muntazırî 1979 İran İslâm Devrimi’ne kadar hayatının büyük bir kısmını hapiste veya sürgünde geçirdi. Son olarak Sakız’dan Tahran’a götürüldü ve Evîn Hapishanesi’ne konuldu. Çeşitli işkencelere mâruz kaldığı bu hapishanede İslâm devleti kurmaya çalışmak ithamıyla on yıl hapse mahkûm edildi. Cezaevinde iken önde gelen âlimlerin hazır bulunduğu ders halkaları oluşturdu. Devrim öncesi gösterilerin giderek yayılması üzerine serbest bırakıldı. 1979 sonbaharında anayasayı hazırlayan uzmanlar meclisine başkan seçilen Muntazırî, Tahran cuma namazı imamı oldu. Ancak Muntazırî’nin İslâmî yönetimin bazı uygulamalarını İslâmî esaslara aykırı bularak eleştirmesi ve sahip olduğu aşırı hürriyetçi düşünceleri muhafazakâr din adamlarının tepkisini çekti. 1988 yılından itibaren Muntazırî artık Humeynî’yi de eleştirdi. Hükümeti ağır bir şekilde eleştirdiği konuşması, Tahran başta olmak üzere birçok şehirde aleyhine protesto gösterileri düzenlenmesine yol açtı. Kum’da ev hapsinde tutuldu. 2003’te Muhammed Hâtemî hükümeti tarafından hakkındaki ev hapsi kaldırıldı. Kalp yetmezliği sonucu vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kurtuluş, Rıza, Muntazırî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016- c.Ek-2, sf.319-321

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun