Hürriyet ve İtilaf Fırkası

Hürriyet ve İtilaf Fırkası
  • Önem : II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakkî iktidarına karşı kurulan Türk siyasî tarihinin ilk büyük muhalefet partisi.
  • Kuruluş Tarihi : 21 Kasım 1911

İttihat ve Terakkî’ye karşı devrin en büyük siyasî teşekkülü olan Hürriyet ve İtilâf, 21 Kasım 1911’de kuruldu. Kurulduğu ilk zamanlarda büyük ilgi gören fırkanın başkanlığına Damad Ferid Paşa, yardımcılığına Miralay Sâdık getirildi. İttihat ve Terakkî’nin kuvvet kullanarak siyasî birliği sağlama meyline karşılık Hürriyet ve İtilâf, bunun yeni haklarla gerçekleşebileceğine inanıyordu. Fırkanın genç kesimi, İslâmcılık veya Türkçülük siyasetinin dağılmaya yol açabileceğini savunuyor, dıştaysa Avrupa’yı ürkütmek istemiyordu. Devletin bekası için İngiliz dostluğu zorunlu kabul ediliyordu. Hürriyet ve İtilâf, İttihat ve Terakkî hükümetlerine karşı Tanzimat ve Şehrah gibi gazetelerin de yardımıyla sert bir mücadele yürüttü. Fırkanın parlamenter sistemin çalışmasını sağlaması ve ara seçimi kazanması İttihat ve Terakkî’yi meclisin feshini teklife yöneltti. Bu teklif engellenince, hükümet meclisi padişah iradesiyle feshettirdi. Meclis-i Meb‘ûsan’ın kapatılmasından sonraki seçimlerde Hürriyet ve İtilâf meclisten tasfiye edildi. Bâbıâli Baskınının ardından mensupları yurtdışına gittiği için fırkanın varlığı sona erdi. Böylece II. Meşrutiyet’le başlayan çok partili hayatın ilk safhası kapandı.

 Paris’teki mensuplar Osmanlı Islâhât-ı Esâsiyye Fırkası’nın kurucusu Şerif Paşa’nın etrafında toplanarak Osmanlı Hürriyet ve İtilâf Fırkası’nı kursalar da bunun siyasî hayata tesiri olmadı ve fırka fiilen dağıldı. I. Dünya Savaşı’ndan sonra İttihat ve Terakkî önderlerinin firarıyla doğan boşlukta Hürriyet ve İtilâf tekrar faaliyete başladı. Önceki fırkaların programını ayniyle alan bu yeni fırka, Türkçülük uğrunda Türkleri kırdırdıkları gerekçesiyle İttihat ve Terakkî mensuplarını eski suçlular, Millî Mücadele’ye katılanları da müstakbel suçlular olarak görüyordu. İlk Damad Ferid Paşa hükümeti, fırkanın da tarihindeki ilk ve son kabinesi oldu. Sâdık Bey’in Mustafa Sabri ve taraftarlarını uzaklaştırmasıyla kurulan Mutedil Hürriyet ve İtilâf Fırkası, aynı isimle kurulan dört fırkadan sonuncusuydu. Son İstanbul hükümeti zamanında iki fırkanın da sadece isimleri mevcuttu. Anadolu hareketi güçlendikçe faaliyetleri giderek azaldı, Büyük Taarruz’dan sonra mensuplarının büyük kısmı firar etti ve 150’liklere eklendi. Hepsi liberalizmi savunan dört fırkanın siyasî birlik için görüşleriyse ittihâd-ı anâsır oldu. Siyasî tarihe en büyük katkıları, aydınların düşüncelerini ifadelerine zemin oluşturmalarıdır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Birinci, Ali, Hürriyet ve İtilâf Fırkası, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1998, cilt. 18, sf. 507-511

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun