Hüdavendigar

  • Hüdavendigar : Osmanlı idari teşkilatında merkezi Bursa olan sancağın adıdır.

Osmanlı idari teşkilatında merkezi Bursa olan sancağın adıdır. Önemi ilk kurulan Osmanlı sancaklarından biri olmasıdır. İlk etapta Anadolu beylerbeyiliğine bağlı kaldıktan sonra 19.yy.’da sınırları genişleyerek önce eyalet ardından ise vilayet oldu. Sancağın adı I. Murat’ın lakabı olan Hüdavendigar’dan gelmektedir.

Tarihçe

Osmanlı Devleti’nin ikinci padişahı olan Orhan Bey tarafından Bursa’nın fethedilmesi ile idari birim oluşturuldu. İznik’i kendisine merkez yaptı, Bursa’yı ise oğlu I. Murat’a verdi; böylece bölgenin adı ‘’Bey sancağı’’ oldu ancak 1484 yılından sonra Hüdavendigar olarak anıldı.

İdari Özellikler

15. yy.’dan sonra sancağın hangi bölgeleri içine aldığı kayıtlarla belirtildi. Bu kaynaklardan elde edilen bilgiye göre Anadolu Beylerbeyiliğine bağlı olan sancak 1487 yılında 32 idari birimden oluşmaya başladı. II. Bayezid döneminde bu birimler Bursa başta olmak üzere, Söğüt oradan Gönen ve Bergama’ya kadar uzanmaktadır. 1521 yılındaki bir kayıta göre Mihaliççık’ın da eklenmesiyle sayı 33’e çıktı. Yani sancağın sınırları Balıkesir, Kütahya, Bilecik, Eskişehir, Adapazarı ve Marmara sahilleri ile Bergama ve Tuzla’nında içinde olduğu Ege denizine kadar ulaşmaktaydı.

Coğrafi bir bütünlük sergilemeyen sancak bu özelliği ile ilk Osmanlı idari bölgesi olmasından kaynaklandığı düşünülebilir. 1520/30 yıllarındaki düzenlenen kayıtlara göre bu sancakta 22 şehir ve kasaba, 1966 köy, 813 mezraa, 53 cemaat, 30 camii, 250 mescit, 38 zaviye, 10 han, 4 kervansaray, 40 hamam, 1151 dükkan bulunuyordu.

17. ve 18. yy.’larda durumu sabit olan sancak, zaman zaman kazaların eklemesi ile kendi içinde bir gelişim gösterdi ve 19.yy.’daki idari düzenlemelerden geniş ölçüde etkilendi. Tanzimattan sonra 1867 yılında eyalet değil vilayet adı kullanıldı ve Hüdavendigar vilayeti teşkil edildi. 1908 yılında vilayette 5 sancak, 4 kaza, 48 nahiye ve 3607 köy kaldı. 1915 yılında ise Afyankarahisar ve Kütahya’nın Bilecik’ten ayrılması ile vilayetin sınırları daraltıldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Emecen, Feridun, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 18, 1998

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun