Hikmet Tanyu

Hikmet Tanyu
  • Önem : Cumhuriyet döneminin ilk Türk dinler tarihçisi
  • Doğum : 9 Ocak 1918 - Ankara
  • Ölüm : 11 Şubat 1992 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri, Türklerde Taşla İlgili İnançlar, Dinler Tarihi Araştırmaları, Yehova Şahitleri: Dinler Tarihi Bakımından Tenkîdi Bir İnceleme, Tarih Boyunca Yahudiler ve Türkler, Türklerin Dinî Tarihçesi, İslâmlıktan Önce Türkle

Türkiye’nin ilk dinler tarihçisi ve birçok eserle alanında öncü olan Hikmet Tanyu, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi. Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dinler Tarihi Kürsüsü’ne Annemarie Schimmel’in asistanı olarak girdi. Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri başlıklı teziyle Türkiye’nin ilk dinler tarihi doktoru oldu. Almanya’da alanıyla ilgili araştırmalar yapan Tanyu, Kudüs’te İbrânîce kursuna devam etti. Türkler’de Taşla İlgili İnançlar başlıklı çalışmasıyla doçentliğe yükseldi. Aynı yıl Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde Dinler Tarihi Kürsüsü başkanlığına getirildi ve emekli oluncaya kadar bu görevi yürüttü. Almanya, İngiltere ve Fransa’da araştırmalarda bulunan Tanyu, Yehova Şahitleri başlıklı monografisiyle profesör oldu. Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi dekanlığı yaptı. Dönemin Sovyet müftüsü Ziyaeddin Babahonof’un daveti üzerine Özbekistan, Azerbaycan ve Rusya’yı kapsayan bir geziye çıktı. Bu gezi sırasında Türk dünyasının dinî, tarihî ve kültürel hayatını yakından inceleme imkânı buldu.

Kendi metodolojik yaklaşımını “dinî etnoloji” diye tanımlayan Tanyu’nun bu görüşü etnolojiden ve olayların dinî-kültürel bağlamlarını göz ardı eden katı tarihsellikten farklıdır. Bir millete ait tanrılarla ilgili efsaneler, âyinlerde okunan dua ve ilâhiler, kahramanlık destanları, millî halk felsefelerini yansıtan atasözleri ve hurafelere yönelik araştırmalar, sadece o milletin değil bütün insanlığın düşünce tarihini ve gelişim evrelerini öğrenmek için önemli malzeme sunar. Tanyu’nun bu yaklaşımı kültür tarih metodu veya etnografik fenomenolojik yöntem diye de adlandırılır. Tanyu’nun dinler tarihi sahasına dikkat çeken görüşlerinden biri de eski Türk inancının Şamanizm olmadığını savunmasıydı. Eski Türk dinine “tenri (tengri) dini” yahut “yüce ve ulu tanrı” anlamında “göktanrı inancı” denilebileceğini, Şamanizm veya Toyunizm diye tanımlanamayacağını ileri sürdü. Ona göre günümüzdeki Altay ve Yâkut halklarına ait inançları bütün eski Türk kavimlerinin dini olarak görmek yanlıştı. Türk dinini ele alırken bütün Türk kavimlerinin özgün tarihlerini göz önünde bulundurmak gerekliydi. Türkiye’nin dinler tarihi bakımından çok önemli bir konumda bulunduğunu vurgulayan Tanyu’ya göre Anadolu, İslâm mezheplerinin yanı sıra tarikatlara ve mistik şahsiyetlere ev sahipliği yapan aynı zamanda milâttan önce 6000’lere kadar inen tarihiyle birçok medeniyete de ev sahipliği yapan önemli bir coğrafyadır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Alıcı, Mustafa, Hikmet Tanyu, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt:39, sf:580-581

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun