Hidiv İsmail Paşa

  • Önem : Mısır valisi ve Mısır’ın ilk hidivi (1863-1879).
  • Doğum : 31 Aralık 1830 - Kahire
  • Ölüm : 1895 - İstanbul

Modern Mısır’ın teşkilinde önemli bir rol oynayan İsmail Paşa amcası Said Paşa’nın ölümü üzerine Mısır valisi oldu. Mısır için büyük tasarıları olan İsmail Paşa, her şeyden önce Mısır’ı Bâbıâli’nin hâkimiyetinden kurtarmak veya hiç olmazsa daha geniş muhtariyet hakları elde etmek istiyordu. Vali olur olmaz âdet olduğu üzere huzura çıkmak için İstanbul’a gitti. İstanbul’da iyi intibalar bırakmış olarak Mısır’a döndü. Padişahtan elde ettiği ilk önemli imtiyaz, Mısır veraset usulünü kendi nesli lehine değiştirmek oldu. Fermanla, Mısır verasetinde ailenin en büyüğünü esas alan “ekberiyet” kaidesine son verilerek İsmail Paşa’dan itibaren babadan oğula intikal esası kabul edildi. Sudan vilâyeti zımnen, Musavva‘ ve Sevâkin kazaları da açık olarak Mısır idaresine bırakıldı. Veraset fermanından sonra başka bir fermanla da “hidiv” unvanını aldı. İmtiyazlarını daha da genişleten İsmail Paşa, Mısır’ın iç idaresiyle ilgili düzenlemeler yapma hakkına sahip olduğu gibi yabancı devletlerle gümrük ve posta işlerine ait gayr-i siyasî mukaveleler imzalama yetkisini de elde etti.

On altı yıl kadar Mısır valiliğinde bulunan İsmail Paşa, Bâbıâli tarafından tepki görmeye başladı. Sadrazam Ali Paşadan uyarı aldı.  Ali Paşa, hidivi kendisine verilen ferman hükümlerine göre hareket etmeye davet ettiği gibi dış temsilciliklere de Mısır’ın Osmanlı Devleti bünyesindeki statüsünün ilgili devletlere anlatılması tâlimatını verdi.  Ali Paşa karşısında geri çekilmiş olmakla birlikte İsmail Paşa mücadelesini sürdürdü. Ali Paşa’nın vefatının ardından onun getirdiği kısıtlamalar kaldırıldı. Bir fermanla 1841’den beri Mısır için çıkarılmış fermanlarla verilmiş olan imtiyazların hepsi birden teyit edildi. İsmail Paşa bu fermandaki imtiyazlarla Mısır’ı, idare hususunda olduğu gibi haklar yönünden de müstakil denebilecek bir duruma getirmeyi başardı. Orduyu, donanmayı ve idarî teşkilâtı yeniden düzenledi. Bir millî kütüphane, bir müze ve coğrafya cemiyeti kurdu. İsmailiye şehrini kurdurdu. Kendi adını taşıyan sulama kanalları yaptırdı. Tasfiye fabrikaları açtırdı. Süveyş Kanalı onun zamanında hizmete girdi. Telgraf şebekesini geliştirdi ve ilk resmî posta servisini gerçekleştirdi. Büyük bir Afrika İmparatorluğu kurmaya kalkıştı. İsmail Paşa’nın bu paraları dış borçlanma yoluyla sağlamaya çalışması, Mısır’ın yabancı devletlerin ipoteği altına girmesine sebep oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Çetin, Atilla, Hidiv İsmail Paşa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, c.23, sf.117-119

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun