Haydar Mirza

  • Meslek : Tarihçi ve devlet adamı
  • Doğum : 1499
  • Ölüm : 1551
  • Başlıca Eserleri : Târîḫ-i Reşîdî, Cihannümâ

İyi bir asker ve devlet adamı olmasının yanı sıra edebî tahsil de görmüş olan Haydar Mirza Timurlular devrinde Doğu Türkistan’da yaşayan Duğlat kabilesine mensup olduğundan Duğlat nisbesiyle anıldı. Babası Muhammed Hüseyin Küregen’di. Timuroğulları ile akrabalığı olan Haydar Mirza aynı zamanda Bâbür Şah’ın yeğeni idi. Hayatı hakkındaki bilgiler daha çok kendi eserine, Bâbürnâme’ye, Ebü’l-Fazl el-Allâmî’nin Ekbernâme’sine, Firişte’nin Gülşen-i İbrâhîmî ve Nizâmeddin Ahmed’in Ṭabaḳāt-ı Ekberî adlı eserlerine dayanır. XVl. yüzyıl başlarında Şeybânîler Mâverâünnehir’e hâkim olmaya başladı ve Muhammed Şeybânî Han 1508’de Duğlatlar’ı mağlûp etti. Bu mücadelede Muhammed Hüseyin Küregen hayatını kaybedince Haydar Mirza çocuk yaşta yetim kaldı. Bir süre Kâbil’de Bâbür’ün yanında bulunduktan sonra ondan izin alarak Kâşgar’a gitti. Burada Moğollar’ı yeniden ihya etmek için harekete geçen Said Han’ın hizmetine girdi.

Güzel sanatlara karşı ilgi duymuş, hat sanatında ve resimde şöhret kazanmış olan Haydar Mirza edebiyatın hem nesir hem de şiir dalında oldukça yetenekliydi. Duğlat ailesi içinde ondan başka tarih ve edebiyatla uğraşan kimse yoktu. Nitekim Bâbür eserinde Haydar Mirza’nın bu yönünü över. Haydar Mirza sadece kendi muhitinin kültür olayları ile sınırlı kalmadı, çevresindekileri de yakından takip etti. Duğlatlar Haydar Mirza’nın kumandasında Bedahşan, Kâfiristan, Ladak ve Tibet’teki seferlerde Moğollar’a yardımcı oldular. 1533’te Moğol Hanı Said ölünce onun yerine geçen Abdürreşid ile anlaşmazlığa düşen Haydar Mirza tekrar Timuroğulları’na meyletmek zorunda kaldı ve Bâbür’ün oğlu Hümâyun Şah’a tâbi oldu. Bu arada Keşmir’i istilâ etmeyi planladı. Keşmir, o sıralarda Şah Mîr Sevâtî kolundan bir aile tarafından yönetilmekteydi. Haydar Mirza, Keşmir’i ele geçirdikten sonra 1540-1551 yılları arasında saltanat sürdü. Hümâyun Şah ile iyi geçinmeye dikkat etti; fakat bir müddet sonra ayaklanan Keşmir halkına karşı koyamadı ve karışıklık esnasında öldürüldü. Onun ölümüyle Duğlatlar’ın saltanatı sona erdi ve Sevâtîler tekrar idareyi ele geçirdiler. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Konukçu, Enver, Haydar Mirza, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1998, c.17, sf.29-30

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun