Hamidiye Alayları

Hamidiye Alayları
  • Dönem : II. Abdülhamid
  • Görev : Doğu Anadolu'da aşiretlerden oluşan hafif süvari birliği

II. Abdülhamid döneminde Doğu Anadolu’da bulunan aşiretleri kontrol altında tutarak merkezi otoritenin sağlanması, devletin etkin olacağı yeni bir sosyopolitik dengenin kurulması, aşiretlerin askeri gücünden faydalanılması amacıyla kurulan Hamidiye Alayları, özellikle bölgede Ermenilerin faaliyetlerinin engellenmesi ve olası bir Rus saldırısı karşısında bölgenin savunulması amacıyla kuruldu. Kuruluşuna dair çalışmaların 1890 yılı başlarında başladığı Hamidiye Alayları’nın kurulmasıyla ilgili amaç belgelerde "askerlik hizmetinin umumileştirilmesi ve dolayı¬sıyla Osmanlı Devleti'nin silahlı kuvvetlerinin sayıca arttırılması gayesiyle, askeri nizam ve hizmet altında tutulmayan, binicilik ve nişancılıkta meşhur, çadırda yaşayan aşiret fertlerinden süvari birlikleri oluşturulması" şeklinde ifade edilmektedir. Kuruluşunda IV. Ordu Kumandanı Müşir Zeki Paşa, Anadolu ıslahat-ı umumi müfettişi ve padişah yaveri Ahmed Şakir Paşa ve Teftiş-i Askeri Komisyonu üyesi Miralay İbrahim Bey aktif rol aldı.

Bölgede yaşayan Arap, Kürt, Türkmen ve Karakalpak aşiretlerinden başlangıçta yirmi bir alay kurulması planlanan teşkilatın sayısı gösterilen büyük ilgiden dolayı planlananın çok üzerinde bir sayıya, yani 1901 yılı itibariyle altmış beşe ulaştı. Dönem içerisinde hazırlanan raporlardan ise bölgenin yüz ayrı alay çıkartabilecek potansiyele sahip olduğu görülmektedir. Bu birliklerin kurulmasında esas itibariyle Doğu Anadolu bölgesine doğrudan doğruya müdahale etmeyi ve buralarda devlet varlığının hissettirilmesi amaçlandı. Askerlik hizmeti mecburi tutulmakla aşiret mensupları süvari alaylarına katılmaya sevk edilmiş, böylece yörece Ermeniler tarafından şikâyet konusu olan kanun ve düzen tanımama olgusu önlenmeye çalışılmıştır. Askeri disiplin altına alınan aşiret birlikleri böylelikle dış müdahaleyle devlet aleyhtarı girişimlerden uzak tutuldu. Hamidiye Alayları ağırlıklı olarak Rusya ve İran sınırına yakın bölgelere yerleştirildi. Bu durum göze alındığında sınır güvenliği ve yerel otoritenin kontrolü stratejik açıdan başarıyla sağlanacaktı. I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele yıllarında aşiret alaylarının bazı askeri görevler aldıkları ve bu alayların bölgenin savunmasında önemli katkıda bulundukları belirtilmektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Cezmi Eraslan, Hamidiye Alayları, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1997, cilt.15, sf.462-464

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun