Haç

Haç
  • Önemi : Hristiyanlıkta büyük bir önem taşıyan dini figürdür.

Hristiyanlıkta büyük bir önem taşıyan dini figürdür.

Çeşitleri ve Anlamları

Bugüne kadar bir çok din ve öğretide sembolik bir değer taşıyan haç, tarihsel süreç boyunca çeşitlere ayrılmıştır. Bunlar Grek Haçı, Latin Haçı, Tau Haçı, Andrew Haçı, Kulplu Haç, Gamalı Haç, Malta Haçı, Lorraine Haçı, Kelt Haçı, Peter Haçı ve son olarak Papalık Haçından oluşmaktadır.

Bu haçların her birinin anlamı vardır. Bunları özetleyecek olursak;

Grek Haçı’nın kolları birbirine eşittir ve bu haç uzayın temel yönlerine doğru yayılımı ifade eder. Başlıca Sümerler, Asurlulular, Grekler, Orta Amerika ve Çin’de görülmektedir.

Kulplu Haç Latin Haçı şeklinde olup Mısır’da görülmektedir. Hiyeroglif yazısında ‘’ankh’’ diye okunur ve bu ‘’hayat’’ demektir. Eski Mısır’da karşımıza çıkan bu haç şekli kralın yahut rahibin elinde görülür; yaşamı sembolize ederdi.

Tau Haçı, T şeklindedir.

Gamalı Haç, 4 dik açı oluşturacak biçimde haç kollarına eklenen tali hatlardan oluşmaktadır. Başlıca Kıbrıs, İtalya, Grek, Rodos ve Atina’da görülen bu haç şeklini Budistler de kullanır ve Buda’nın ayak izleri üzerinde kullanırdı.

Tarihçe

İ.Ö 3000’lerden itibaren kullanılan haç motifi, her toplumda farklı anlamlar taşımaktaydı. Asur ve Sümerde Tanrı Anu’nun işareti iken; Mısır’da sonsuz hayatın sembolüydü. Budist geleneklere göre haç Buda’nın ayak izini temsil ederken, Tibet’te ölümsüzlüğün sembolü olarak kullanıldı. Çin’de bolluk ve bereketin simgesi, Grekler’de sonsuz mutluluk sevgi ve kudret anlamına geliyordu.

Hristiyanlık’ta ise dini bir anlam taşıyan haç, çarmıha gerilerek can veren Hz.İsa’nın kurban oluşunun sembolüdür. Tıpkı Yahudilerde olduğu gibi çünkü Yahudi Zealotlarda da haç şehit oluşun sembolüydü. Hristiyanlıktaki bu haç sembolü Roma katakomblarından itibaren görülmektedir, hatta İmparator I. Konstantinos tarafından bayraklar üzerine dahi yerleştirilmiştir. İlerleyen zamanda Orta Bizans döneminde mimari tiplerde haç planlar ortaya çıkmış, bu sembolde kliseler inşa edilmiştir. Hristiyan ikonografisinde haç, İsa’nın hem ölümünü hem de varlığını ifade etmektedir. Rönesans dönemine gelindiğinde ise sanatçılar tarafından sıklıkla tercih edilen bir figür olmuştur.

Avrupada ortaya çıkan Haçlı Seferlerinin temasında ise yine haç vardır. Zira bu sefere katılanların omuzlarına özel bir merasimle kırmızı haç motifi işlenmiştir.

335 yılından itibaren ‘’Kutsal haç gününü’’ kutlayan doğu kliseler bu geleneğini Batı’ya da taşımıştır. Bunun dışında haç ile ilgili başka bayramlar ve kutlamalar da yapan Hristiyanlar, duadan sonra haç çıkararak günahlarından tövbe ederler. Katolikler haç çıkarırken ellerini önce alınlarına ardından göğüslerine sonrada sol ve sağ omuzlarının hizasına koyarken Ortodokslar önce alınlarına sonra sırasıyla sağ ve sol omuzlarına götürürler. Protestanlar ise haç çıkarmazlar.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şakiroğlu, H. Mahmud, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 14, 1996

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun