Gülhane Kasrı

  • Önem : Topkapı Sarayı bünyesinde yapılan daha sonra ise yıktırılan saray
  • Yer : İstanbul, Topkapı Sarayı
  • Tarih : 19. yy

Topkapı Sarayı kompleksine dahil olan ancak günümüzde varlığını koruyamayan Gülhane Kasrı, dönemin önemli yapıları arasında yer alıyordu. Topkapı Sarayı’nın Marmara yönündeki dış bahçeleri arasında bulunan ve Gülhane Meydanı adıyla anılan düzlüğe hâkim bir set üzerinde yükseldiği bilinen kasır, sarayda görevli ağalar tarafından cirit, tomak, atıcılık gibi çeşitli spor gösterilerinin düzenlenmesi sebebiyle Cirit Meydanı veya Cündî Meydanı olarak da adlandırılırdı. II. Mahmud’un bu meydandaki spor gösterilerini seyretmesi için inşa edilen kasrın yerinde, Lale Devri’nde de adından aynı amaçla kullanıldığı anlaşılan Tomak Kasrı’nın yer almış olabileceği düşünülmektedir. Gülhane Kasrı’nın ne zaman yapıldığı kesin biçimde tespit edilememekte, ancak mimarisine ve süslemesine hâkim olan barok üslup, II. Mahmud döneminin başlarına yapıldığına dair izlenim oluşturmaktadır.

Sultan Abdülaziz’in 1865 yılında civarındaki diğer kasırlarla birlikte yıktırdığı Gülhane Kasrı’nın mimarisi Sedat Hakkı Eldem tarafından, içini ve dışını gösteren gravür ve sulu boya türünden görsel belgelerle bazı duvar kalıntılarına dayanılarak restitüe edilmiştir. Osmanlı sivil mimarisinde yaygın olan orta sofalı plan tipine sahip yapıda dört eyvanlı eski divanhâne şeması uygulanmış ve merkezî sofa barok üslubun etkisi altında beyzî biçimde tasarlanarak eyvanlar da sofanın hattına paralel kavisli duvarlarla sınırlandırılmıştır. Kasrın içini gösteren sulu boya bir resimde, sofayı örten ahşap beyzî kubbenin eyvanların aralarına rastlayacak şekilde dilimli olduğu, eteğinin de eyvanlara açılan kesimlerde dalgalı tasarlandığı ve püsküllü bir kornişle bezendiği fark edilmektedir. Sedat Hakkı Eldem’in restitüsyonuna göre, Osmanlı mimarisinin geleneksel düzenine uygun biçimde çift sıralı yerleştirilen pencerelerden alt sıradakiler dikdörtgen söveli, üst sıradakiler kemerli olup alttakiler iki bölümlü kepenklerle, üsttekiler ise revzen-i menkūşlarla donatılmıştır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

M. Baha Tanman, Gülhane Kasrı, Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisi, cilt.14, 1996

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun