Giritli Ali Aziz Efendi

  • Meslek : Osmanlı devlet adamı, şair
  • Doğum : 1749-1950? – Girit
  • Ölüm : 29 Ekim 1798 - Berlin

Edebiyatçı kişiliğiyle de tanınan Osmanlı devlet adamı Aziz Ali Efendi, Girit’te doğduğu için Giritli ön adıyla da anılmaktadır. Girit deftardarı Tahmisçi Mehmed Efendi’nin oğludur. İstanbul’a gittikten sonra bir müddet Hassa silahşoru olan Aziz Ali Efendi, devlet kademesinde yüksek dereceli memuriyetlerden olan hâcegân-ı Dîvân-ı Hümâyun arasına katıldı. İntisap ettiği Giritli Yusuf Ağa’nın aracılığıyla Sakız mutasarrıflığında vergi muhassıllığı yaptı. O yıllarda “Dağlı eşkıyası” elinden kurtarılmış olan Belgrad’da iki yıl süre ile emlak satış memuriyetinde bulundu. 1796’da ilk daimi elçi sıfatı ve fevkalâde murahhas orta elçi unvanıyla Prusya hükümeti nezdine gönderildi. Bu görevle 4 Haziran 1797 tarihinden ölümüne kadar Berlin’de, Padişah III. Selim adına Osmanlı Devleti’ni temsil etti. Giritli Aziz Ali Efendi, Berlin’de vefat etti.

Devlet adamlığının yanı sıra edebi kimliğe de sahip olan Aziz Ali Efendi’nin eserlerinden edinilen izlenime göre, sefahatle geçen gençlik yıllarından sonra bir şeyhin aracılığıyla memuriyet hayatında dahil olduğu, devlete sadakat ve hizmetle hizmet yaptığı nakledilmektedir. Osmanlı Müellifleri ve Sicill-i Osmânî’de, hemen hemen ortak bir ifade ile, “âlim, hakim ve siyasi” bir kişi olduğu kaydedilmiştir. Hayatı hakkında çok sınırlı bilgi bulunan Aziz Efendi, manzum ve mensur eserlerinde zaman zaman hayat hikâyesi ve mizacı hakkında da birtakım ipuçları verir. Bunlardan onun Hurûfîliğe meyyal, gizli ilimlere meraklı, Alevî-Bektaşîmeşrep ve rind tabiatlı bir mistik olduğu intibaı edinilmektedir. Nitekim Vâridât adlı kitabında, hangi tarikattan olduğunu belirtmediği Abanalı Kerim İbrahim Efendi adında bir şeyhe intisabı olduğundan bahsetmektedir. Şiirlerinde Aziz mahlasını kullanan Aziz Efendi’nin Farsça’yı çok iyi bildiği ve hafızasında Farsça 40.000 beyit bulunduğu nakledilmektedir. Bu rivayetin doğruluğu hakkında kesin bir bilgi yoksa da küçük divanındaki Türkçe şiirlerle beraber Farsça olanlarının da bu dilin inceliklerine ve zevkine varmış birinin kaleminden çıktığı anlaşılmaktadır. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Okay, M. Orhan, Aziz Ali Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1991, c.4, sf.333-334

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun