Gevherî

  • Meslek : Türk saz şairi
  • Doğum : 17. yüzyılın ilk yarısının sonları
  • Ölüm : 18. yüzyılın ilk yarısından önce

Şöhreti günümüzde de devam eden Türk saz şairi olan Gevheri’nin doğum yılı ve yeri konusunda çeşitli rivayetler bulunmaktadır. Benzeri rivayetler ismi ile ilgili olarak da mevcuttur. Yazdığı şiirlerden anlaşıldığı kadarıyla Gevheri mahlasını kullanan şairin gerçek adının Mustafa, Ali veya Mehmed olması ihtimalleri üzerinde durulmaktadır. Esasında hakkında kesin olmayan ve tartışmalı bilgiler bulunsa da toplanan bilgilere göre şair ve hattat Mehmed Bahri Paşa’nın divan kâtipliğini yapmış, görevli olarak bir süre Bağdat ve Şam’da bulunmuştur. İyi bir eğitim gördüğü ve hayatının büyük kısmını İstanbul’da geçirdiği söylenebilir. Yazmış olduğu eserlere bakılarak IV. Mehmed’in Avusturya seferlerine katıldığı belirtilmektedir. Ancak Gevheri’nin bu seferlere katılmadığı sadece bu eserlerinde iyi dileklerde bulunduğu konusu daha gerçeğe yakın görünmektedir. Şairin gezgin bir saz şairi olmadığı, sadece arada sırada görev sebebi ile İstanbul dışına çıktığı bilinmektedir. Ölüm tarihi de benzeri şekilde bilinmezliğini korumaktadır. Kimi rivayetler bulunsa da kesin bir tarih mevcut değildir.

17. yüzyıl genel olarak Türk saz şiirinin büyük bir gelişme gösterdiği dönem olduğu bilinmektedir. Bu verimli Karacaoğlan ve Aşık Ömer gibi farklı güçlü şairler ile birlikte Gevheri’nin de eserleri günümüze kadar taşınmayı başarmıştır. Gevheri, aldığı yüksek kaliteli eğitimin de etkisiyle ölçü ve kafiyeleri ustaca kullanmayı başarmış, döneminin diğer şairlerine göre daha ağır bir Türkçe kullanarak eserlerini kaleme almıştır. Hem hece ölçüsü hem de aruzla eserler vermiş olan Gevheri, koşma ve semailerinde dönemin Türkçesinin dil inceliklerini kullandı. Aruzla yazdığı eserlerde dili bu derece zengin kullanmadığı bilinmektedir. Gevheri’nin eserlerinde az oranda da olsa kusurlar bulunmaktadır. Hatalar arasında kafiyelerin zayıflığı, durak ve ölçü hataları sayılabilmektedir. Bunların yanı sıra aynı konuları tekrar ediyor oluşu da Gevheri’nin zayıf yönleri arasında sayılmaktadır. Ancak bunun sebebinin kontrolsüz ve hızlı bir biçimde şiirlerini yazmış olmaktan ileri geldiği tahmin edilmektedir. Ancak yine de Gevheri, sonrasında gelen şairler tarafından üstat olarak kabul edilmiştir. Bir iki şiiri dışında sosyal konulara pek yer vermeyen Gevheri'nin şiirlerindeki en önemli tema aşktır. Bu temanın içinde aynı zamanda ayrılık, sevgili, çile ve kader de önemli bir yer tutmaktadır. Şair, ikisi kadar önemli saydığı aşkın peşinde daima ebedi güzelliği aramıştır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Nurettin Albayrak, Gevherî, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1996, cilt.14, sf.43-44

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun