Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı

Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı
  • Kurucusu : Hasan Efendi
  • Yeri : Eyüp, İstanbul
  • Malzeme : toprak, tahta, kağıt, çivi, teneke, tel

Anadolu coğrafyasında bilinen ilk oyuncak markası olarak kabul edilen Eyüp Oyuncakları, taşıdığı isim itibariyle belirli bir bölgeye ait gibi dursa da yalnızca İstanbul’un Eyüp ilçesine ait değil, Anadolu’nun birçok yerinde oyuncakçılar, seyyar satıcılar hatta aktar dükkânlarında dahi yer bulan bir değer olarak karşımıza çıkmaktadır. Nizam-i Cedid askeri olarak İstanbul’a gelen, askerlikten ayrıldığında ise Eyüp’e yerleşip oyuncakçılığa başlayan Dökmeci Hasan Ağa, bazı kaynaklarda Eyüp oyuncakçılığının başlangıç ismi olarak ileri sürülür. Geleneksel Eyüp Oyuncakları’nın Eyüp semtinde üretilmeye tam olarak ne zaman başlandığı bilinmese de Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eserinde şu şekilde yer alması bizlere tahmini 1630’lu yıllara dair bir tarih sunmaktadır: “ Eyüp Oyuncakçıları kamış borular, fırıldaklar, def, dümbelek, kemençe, sıçan ve kuşlarla, gözler görmedik şeytan işi oyuncaklarla geçerler.”

Genellikle kırmızı, mavi, yeşil ve beyaz renklerin kullanıldığı oyuncaklar toprak boyama usulüyle boyanır. Eyüp Oyuncakları’nın yapımında toprak ve tahta iki ana unsurdur. Deri, kâğıt, teneke, çivi, tel, boncuk, ayna gibi malzemeler ikincil unsurlardır. Çeşitli desen ve bezemelerle süslenen bu oyuncaklarda insan ve hayvan figürlerine de yer verilmiştir. Evliya Çelebi zamanında oyuncakçıların Eyüp’te 100 dükkân kadar olduğu, 105 nefer ile bir mimarbaşına bağlı esnaf kolu oluşturdukları yazılıdır. 19. yüzyılın sonuna doğru sayılarının 25-30’a düştüğü söylenen oyuncakçılar, Avrupa’dan başka oyuncakların gelmeye başlaması, seri üretimin el işçiliğinin yerini alması, daha sonra plastiğin günlük hayata girmesiyle düşüşe geçer. Bugün sadece bazı özel koleksiyoncuların elinde tek tek bulunabilen Eyüp Oyuncakları’ndan 28 parçalık bir koleksiyon İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı’ndadır.  2005 yılında gerçekleştirilen bir proje ile Tarih Vakfı, İşkur ve Eyüp Belediyesi’nin desteğiyle Eyüp Oyuncakları’nın tekrar üretilmesi için atölye çalışması gerçekleştirilmiş ve bu kapsamda bir grup ev hanımı Eyüp Oyuncak Ustası olarak eğitilmiştir. Günümüzde Eyüp ilçesinin girişinde yer alan Oyuncakçılar Çarşısı tabelasından az ileride İslambey Mahallesi'nde bu geleneği devam ettiren Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı adlı tek dükkân Eyüp Oyuncakları üretmeye devam etmektedir. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

https://1001istanbul.com/oyuncak-sanayimizin-ilk-markasi-eyup-oyuncaklari/

https://www.eyupoyuncakcisi.com/tr/hakkimizda

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun