Gagavuzlar

  • Yaşadıkları bölge : Balkanların kuzey doğu kesimi
  • Din : Hristiyan
  • Köken : Uz/ Oğuz
  • Dil : Gagavuzca

Hristiyanlaşmış fakat kimliklerini yitirmemiş Türk boylarından biri olan Gagavuzlar’ın önemli bir kısmı özerk statüye sahip oldukları Moldova’da yaşarlar. II. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar Moldova sınırları Karadeniz’e kadar uzanmakta iken bütün Gagavuzlar bir arada yaşıyordu. Stalin Besarabya’nın güneyini Ukrayna’ya verince Gagavuzlar ikiye bölündü. Çuvaşlar bir yana bırakılırsa Gagavuzlar Müslüman olmayan tek büyük Oğuz boyudur. XX. yüzyılın ikinci yarısında dil esası üzerine kurulan etnik-millî kimliklerini kabul ettirmeyi başarabildiler. XIX. yüzyılın başları Gagavuz tarihinin dönüm noktası oldu. 1806 ve 1812 Osmanlı-Rus antlaşmaları ile Besarabya, Rusya’ya kaldı. 1812 antlaşması gereğince Bucak’ta bulunan Müslüman halk tamamıyla buradan çıkarılarak güneye Dobruca’ya veya Kuzey Kafkaslar’a sürüldü. Onlardan boşalan köylere ise Dobruca’dan gelen Gagavuzlar ve Bulgarlar yerleştirildi. 1812-1830 arasında Gagavuzlar toplam on dokuz köy kurdu. Gagavuzlar, 1856-1878 yılları bir yana bırakılırsa XIX. yüzyılı Rus idaresinde geçirdiler. Kendi dillerinden başka dil bilmeyen Gagavuzlar’ı Hristiyanlığa ısındırmak amacıyla Rus idaresi dinî kitapları Gagavuzca’ya tercüme ettirdi.

Gagavuz tarihinin önemli bir dönüm noktasını Besarabya’nın 1918’de Romen idaresine geçmesi oluşturdu. Büyük Romanya, 1938 yılına kadar ülkede yaşayan azınlıklara oldukça iyi muamele etti. Fakat ortaya çıkan aşırı milliyetçi, faşist idareler azınlıklara kötü davrandı. Romen hükümeti Gagavuzlar’ın Slavlaşmasını önlemek amacıyla tarihî kimliklerini bulmalarını destekledi. Gagavuzlar 1940-1941’de tekrar Sovyet idaresine girdi, ardından 1941-1944 yıllarında Romen hâkimiyetinde kaldı. 1944-1991 arasında ise Sovyet idaresinde yaşadılar. Sovyet idaresi süresince komünist parti kendine yerli kadro yetiştirmek amacıyla birçok Gagavuz’a yüksek tahsil görme ve meslek sahibi olma imkânını sağladı. Amaç Gagavuzlar’ı Ruslaştırmak ve Romen çoğunluğun gücünü kırmaktı. Gagavuzlar ilk defa 12 Kasım 1989 tarihinde Gagavuz Otonom Cumhuriyeti’ni ilân ettiler. Bunu 19 Ağustos 1990’da merkezi Komrat’ta olan bir Gagavuz Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilânı takip etti. Bu hareket Sovyet hükümeti ve bu hükümetin emrinde bulunan 98. Hava Tümeni’nden destek gördü. Askerî kıskaç içinde kalan Moldovan hükümetinin hareket serbestisi daralınca Gagavuzlar da serbest hareket imkânını buldular.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Karpat, Kemal, Gagavuzlar, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1996, c.13, sf. 288-291

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun