Franz Taeschner

Franz Taeschner
  • Meslek : Alman şarkiyatçısı
  • Doğum : 8 Eylül 1888 - Bad Reichenhall - Almanya
  • Ölüm : 11 Kasım 1967 - Münster - Almanya
  • Başlıca Eserleri : Die Psychologie Qazwînis, Das anatolische Wegenetz nach osmanischen Quellen, Al-ʿUmārī’s Bericht über Anatolien in seinem Werke Masālik al-abṣār fī mamālik al-amṣār, Geschichte der arabischen Welt, Ǧihānnumā: Die altosmanische Chronik des Mevlānā Meḥemmed

Berlin’deki ortaöğreniminden sonra Doğu bilimlerini okuyan ve Arapça, Farsça, Türkçe öğrenen Taeschner, Arap filolojisinde Kazvînî’nin ʿAcâʾibü’l-maḫlûḳāt’ı üzerine Georg Jacob yönetiminde hazırladığı doktora tezini 1912 yılında verdi. Ardından ilk İstanbul seyahatini gerçekleştirdi ve öğrenimine Paris ve Londra’da devam etti. I. Dünya Savaşı’nda Türkçe tercümanı olarak Filistin cephesinde görevlendirildi. Türk-Filistin cephesi çözüldüğünde Taeschner İngilizlere esir düştü ve ancak 1919 sonunda Mısır yoluyla Almanya’ya dönebildi. Evliya Çelebi’nin eseri ve dönemindeki Osmanlı Anadolusu’nun topografyasına dair hazırladığı doçentlik tezini 1922’de Münster Üniversitesi’ne sundu. Dindar bir Katolik olmasına rağmen Nazi iktidarıyla uzlaşıp 1933 yılında parti üyesi oldu. Münster Üniversitesi’nde Anton Baumstark’ın yerine şarkiyat profesörlüğüne tayin edildi. II. Dünya Savaşı yıllarında kısa bir süre uzman sıfatıyla Dışişleri Bakanlığı’nda görevlendirildi. 1942’de Şarkiyat Kürsüsü başkanlığına geçti. Savaşın sonlarına doğru enstitü binalarının bombardımanda tahrip olması üzerine öğrencilerine bir müddet kendi evinde ders verdi.

Uzlaştırıcı bir karaktere sahip olan öğrenci ve meslektaşları tarafından çok sevilen Taeschner, sık sık üzerinde çalıştığı ülkelere seyahat edip saha araştırmalarına çıktı. Paul Wittek ile beraber 1927 yazında Batı Anadolu’da bir geziye çıkarak özellikle İznik ve Bursa’da erken Osmanlı yapı ve kitâbelerini araştırıp neticelerini makalelerinde yayımladı. Bu seyahatte gördüklerini ayrıca “Anatolische Forschungen” adlı bir yazısında anlattı. Taeschner’in öncülük ettiği ilmî alanlar özellikle Anadolu’nun tarihî coğrafyası, Osmanlı coğrafî edebiyatı, kültür tarihi ve fütüvvet tarihini kapsar. Osmanlı ve İran sanat tarihiyle dinler tarihi diğer merak konularını oluşturur. 1944’te yayımlanan bir makalesinde işaret ettiği gibi Müslüman ülkelerinde yaşanan modernlik gelişmeleriyle de ilgilendi. Bu yazıda, Türkiye’deki laikleşme sürecinin diğer Müslüman Ortadoğu ülkelerinde etki ve paralellikleri olup olmadığı incelendi. Taeschner, Arap harfleriyle yazılmış metinlerin Latin harflerine çevrilmesini problem olarak görüp yeni bir transkripsiyon önerisinde bulundu. 1957’de emekliye ayrılıncaya kadar Münster’de enstitü müdürlüğünü yürüttü. Ayrıca 1956’dan itibaren Münster’deki Almanya-Türkiye Dostluk Cemiyeti’nin başkanlığını yaptı. Uzun bir hastalıktan sonra Münster’deki evinde öldü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Reindl-Kiel, Hedda, Franz Taeschner, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt:39, sf:368-369

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun