Firdevsî

  • Kişiliği : Fars şair, Şehname adlı eserin yazarı

X. yüzyılın sonu XI. yüzyılın başlarında yaşayan ve İran edebiyatının önemli isimleri arasında yer alan Fars şair Firdevsi, Tûs şehrine bağlı Taberan’ın Baj köyünde dünyaya geldi. Şahname adlı ünlü eserinde, Gazneli Mahmud’un tahta çıktığı sırada(997) elli sekiz yaşında olduğunu belirten Firdevsi bu hesaba göre 940 yılında doğduğu düşünülmektedir. Künye adı olarak Ebûl-Kasım, lakap olarak Fahreddin ve mahlası ise Firdevsi’dir. Adı kaynaklarda Ahmed, Hasan ve Mansûr, babasının adı ise Ali Fahreddin, Ahmed ve İshak olarak farklı şekillerde geçmektedir, ancak kendisine ve babasına verilen bu adların hangisinin doğru olduğu kesin olarak tespit edilememiştir. Firdevsi yazıya ve şiire erken yaşlarda ilgi duymaya başladı. Çeşitli kaynakları okuyup kendini geliştirmeye çalıştı. O dönemde yazılan eserlerin birçoğu Pehlevice olduğundan Zerdüşt rahiplerden Pehlevice öğrendi. Arapçası ise şiir yazacak derecede iyiydi. Evliliğinden bir kız ve bir oğlu olan Firdevsi, kırk yaşına kadar rahat bir hayat sürmüş olsa da kırk yaşından sonraki yıllarını sıkıntı içerisinde geçirdi.

Onun adını tarihe kazıyan en önemli eseri Şahname idi. Tahmini olarak 980 ve 990 yılları arasında yazmaya başladığı bu eserin kimler tarafından desteklendiği tam olarak bilinmemektedir. Yazacağı bu büyük eseri dönemin yaşayan en büyük hükümdarına armağan etmek isteyen Firdevsi’nin aklına gelen ilk isim dönemin güçlü liderlerinden Gazneli Mahmud oldu. Firdevsi’nin bu arzusu Sultan Mahmud’un veziri Ebû’l Abbas Fazı b. Ahmed el-İsferayini ile sultanın kardeşi Nasr b. Sebük Tegin sayesinde gerçekleşti. Ancak Şahname’yi sultan Mahmud’a sunacağı sırada hamisi Ebû’l Abbas vefat etti. Bir rivayete göre eseri okuyan Sultan Mahmud, destan kahramanı Rüstem için "Benim ordumda ondan daha güçlü birçokları vardır" demiş, Firdevsi de, "Ama Tanrı Rüstem gibisini bir daha yaratmadı" diye cevap verince Sultan Mahmud kızarak onu öldürtmek istemiştir. Bu olumsuzluk üzerine Firdevsi Herat’a dönerek sultanı hicveden 100 beyitlik bir manzume kaleme aldı. Hayatının kalan bölümünü Tûs’ta geçiren Firdevsi ömrünü yoksulluk içinde geçirdi ve orada vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Mehmet Kanar, Firdevsi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1996, cilt.13, sf.125-127

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun