Fehmi Ethem Karatay

Fehmi Ethem Karatay
  • Meslek : Kütüphaneci
  • Önem : Türkiye'de modern kütüphaneciliğin kurucularından
  • Doğum : 5 Ekim 1888 - İstanbul-Eyüp
  • Ölüm : 20 Ocak 1968 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Kütüphanecilik, Kitâbiyât, Tasnîf-i Âşârî Kavâidi, Les manuscrits orientaux illustrés de la Bibliothèque de l’Université de Stamboul, Alfabetik Katalog Kaideleri

Modern Türk kütüphaneciliğinin kuruluşunda önemli hizmetleri geçen Fehmi Ethem Karatay ilköğrenimini Divanyolu’nda Burhân-ı Terakkî Mektebi’nde gördü, ardından Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’ne geçerek buradan mezun oldu. Yüksek öğrenimine Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin mimari bölümünde başladı. Son sınıfta iken I. Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine yedek subay olarak orduya katıldı ve Çanakkale’de görev aldı. Mayıs 1915’te Arıburnu’ndaki süngü hücumunda yaralandı, iyileştikten sonra Anafartalar Cephesi’ne gitti. Aynı yılın sonbaharında bölüğü ile Irak cephesine sevk edildi. 1917’de burada İngilizler’e esir düştü ve diğer esirlerle birlikte Hindistan’da Bellary esir kampına gönderildi. 1920 yılı Haziranı’nda esaretten kurtulup İstanbul’a döndüğünde Nişantaşı’nda Gazi Osman Paşa ve Üsküdar sultânîlerinde Fransızca öğretmenliğine başladı. Üç yıl kadar öğretmenlik yaptıktan sonra İstanbul Dârülfünunu Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi’ni düzenlemekle görevlendirildi. Dârülfünun’un teklifi üzerine kütüphanecilik kursu görmek için Ekim 1925’te Paris’e gönderildi. Burada daha önce Amerikalılar tarafından açılan ve modern kütüphanecilik metotlarını öğreten kütüphanecilik okuluna bir yıl kadar devam etti.

Meslekî eğitim görmüş olan ve çağdaş kütüphaneciliğin Türkiye’deki öncülerinden biri kabul edilen Fehmi Ethem dönüşünde, İstanbul Dârülfünunu Kütüphanesi’ne müdür oldu. Artık esas mesleği olan mimarlıkla ilgisi kalmayan Fehmi Ethem, kendini bütünüyle kütüphaneciliğe vererek İstanbul Dârülfünunu Kütüphanesi’nin fiş kataloğunu hazırlattı. Bu arada yeni elemanlar yetiştirdi ve kütüphanecilik kursları düzenlemeye başladı. 1952-1956 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde misafir öğretim üyesi olarak Türk sanatı tarihi dersleri veren Albert-Louis Gabriel’in derslerini Türkçeye çevirdi ve Türkçe kaynakları kullanmasında ona yardımcı oldu. Karatay 1937’de, yıllar önce İstanbul Arkeoloji Müzeleri bünyesinde kurulan ve uzun süre eski eserlerin tescili ve korunması hususunda söz sahibi tek kuruluş olma özelliğini koruyan İstanbul Eski Eserleri Koruma Encümeni’ne üye seçildi. Bu görevi ona tarihî nitelikteki mimari eserlerle de yakından ilgilenme fırsatı verdi. 1953’te İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi müdürlüğünden emekli olduysa da çalışmalarını aralıksız devam ettirdi ve Dolmabahçe Sarayı ile Ankara’da Cumhurbaşkanlığı Köşkü’nün kütüphanelerini düzenledi. İstanbul’da Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndeki yazma eserlerin kataloglarını bu dönemde hazırladı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Eyice, Semavi, Fehmi Ethem Karatay, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, c.24, sf.473-474

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun