Fatih Paşa Camii

  • Yapılış Tarihi : 1516-1521 tarihleri arasında

Diyarbakır’da Anadolu Türk mimarisinin gelişiminde önemli yeri olan bir Osmanlı yapısıdır. Halk arasında Kurşunlu Camii olarak bilinen eser, 1516/21 yılına tarihlenmektedir. Fatih Paşa Cami denmesinin nedeni ise Diyarbakır’ı fetheden ordunun kumandanı olduğu içindir. Oysaki caminin banisi Mehmet Paşa’dır. Önemi şehirdeki ilk Osmanlı eseri olmasıdır.

Mimari Özellikleri

Kare planlı olan yapının kuzeydoğu ve kuzeybatı köşelerinde tabhane odaları vardır. Yani eser zaviyeli camiler plan şemasına girmekte ve 7 gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır. Bu bölümün üzerini ve harimi örten merkezi kubbenin kasnağında kesme taş işçiliği görülmektedir. Genelinde sade bir camii olan yapının sütun kemerlerinde çift renk taş kullanılmış olmasının dışında madalyonlar da yerleştirilmiştir. Bu madalyonlar hem yuvarlak hem damla biçiminde tasarlanarak geometrik oymalar ile doldurulmuştur. Taçkapısı sade olup cepheden taşkın olarak tasarlanmıştır.

Yapının içine baktığımızda harim bölümü orta kubbe ve dört yarım kubbeden oluşan üst örtüsü ile Anadolu Türk mimarisinde merkezi planlı cami tasarımının büyük bir aşamasını oluşturmaktadır. Kubbeyi taşıyan sivri kemerler kare kesitlere dayanmakta, kubbe ise onaltıgen bir kasnağa oturmaktadır. Kubbeye geçiş elemanı pandantif olup kasnak üzerinde pencereler yer almaktadır.

Harimde yer alan birimlerden mihrap ve minber klasik üslubu yansıtmaktadır. Farklılık olarak mihrapta çift renk taş kullanılarak dilimli sivri kemerin kullanılması, minberin ise köşk kısmının olmasıdır. Bir süsleme unsuru olarak da kubbelerde ve pandantiflerde kalem işlerinin yer alması gösterişebilir.

Minaresi kuzeybatıda yer almakta olup kare kaide üzerinde yükselmektedir. Bezemesiz gövdesi, mukarnas dolgulu şerefesi, kurşun kaplı konik külahı ile klasik bör görünümdedir.

Önemi

Camii, küçük boyutlu tabhane odalarıyla erken Osmanlı mimarisinin zaviyeli camii geleneğinin sonunu göstermektedir. Ayrıca merkezi kubbe etrafında dört yarım kubbe yerleştiriminin en başarılı örneklerinden biridir. Hatta İstanbul Şehzade Camii’nin öncülerinden biri olarak kabul edilmektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Tanman, M.Baha, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 12, 1995

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun