Fânîzâde İlmî Bey

  • Meslek : Gazeteci, şair, edebiyatçı
  • Doğum : 13 Kasım 1877 - Adana
  • Ölüm : 25 Ağustos 1964 - Adana
  • Başlıca Eserleri : Şeyh Mehmed Abdülbâki Fânî, Ayşe Sıdıka Hanım

Gazeteci, şair ve edebiyatçı kimliğiyle ön olana çıkan Fenaizade İlmi Bey, Mersin Rüşdiyesi’ni ve Adana İdâdîsi’ni bitiren Ali İlmî, bir müddet medreseye devam ederek mantık, meânî ve kelâm okudu. Farsça ve Fransızca öğrendi. Adana Mektûbî Kalemi’nde mülâzemetle memuriyete başlayan Ali İlmî, vilâyetin resmî gazetesi Seyhan’ın yazarları arasına katıldı. Cebelibereket sancağı maarif teftiş memurluğundan sonra mülkiyeden adliyeye geçerek Adana Bidâyet Ceza Mahkemesi âza mülâzımlığında ve hukuk dairesi zabıt kâtipliğinde bulundu. Vilâyet Matbaası’nın müdürlüğü ile Seyhan’ın başyazarlığına tayininden kısa bir süre sonra Cebelibereket sancağı tahrirat kâtipliğine nakledildi. Ayrıca Adana Maarif muhasebe memurluğu, Adana İdâdîsi kâtipliği ve mübâyaa memurluğu, idâdî Türkçe muallimliği, Adana’daki Cizvit, Katolik ve Ermeni mekteplerinin Türkçe hocalıkları, idâdî ma‘lûmât-ı zirâiyye ve hıfzıssıhha hocalığı görevlerinde de bulundu. II. Meşrutiyet’in ilânından sonra seçimlerde Adana’da Ermenilerden mebus seçilmesi için çalışırken, hakkındaki yolsuzluk iddialarından dolayı kendisine işten el çektirmek için uğraşılıyordu. Bu arada Adana’da Rehber-i İ‘tidâl gazetesini çıkarmaya başladı. Böylece tahrirat memurluğundan ayrılan Ali İlmî, Otuzbir Mart Vak‘ası’n-dan bir gün sonra Ermenilerin hazırladığı Adana Vak‘ası’nda sancak merkezi Osmaniye’de rol oynadı. Ardından Adana Vilâyeti Tahrirat Kalemi mümeyyizliğine getirildi. 1912 seçimlerinde Kozan mebusu seçildi. Meclisin feshinden sonra bilinen son memuriyeti Bolu’da tahrirat kâtipliğidir.

Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasıyla yeniden matbuat hayatına dönen Ali İlmî, Ferdâ gazetesini yayımlamaya başladı. Ancak bu defa da yüksek mevki karşılığında Fransız işgal kuvvetlerine destek olmakla suçlandı. Adana’nın kurtuluşundan sonra İstiklâl Savaşı’na taraftar görünmüşse de Cumhuriyet’in kuruluşunun ardından hazırlanan 150’likler listesinde yer aldı. Bu yüzden önce Şam ve Halep’te, daha sonra Antakya’da ikamet etti. Antakya Lisesi’nde Türkçe ve edebiyat hocalığı yaptı. 150’likler için çıkarılan aftan sonra Kadirli’ye döndü. İyi bir öğrenim gören, edebiyat ve şiir zevkine sahip bulunan Ali İlmî’nin güçlü bir hatip ve şair, aynı zamanda hoşsohbet ve nüktedan bir kimse olduğu kaydedilir. II. Meşrutiyet’ten sonra kendi çıkardığı gazeteden başka yine Adana’da yayımlanan Anadolu ve Teceddüd gazetelerinde başyazarlık yaptı. Halep’te Refik Halit’in yayımladığı Vahdet’te ve Kırıkhan’da yayımlanan Sınırtaşı dergisinde bazı makale ve şiirleri neşredildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Birinci, Ali, Fânîzâde İlmî Bey, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, Cilt: 22, syf: 138-139

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun