Eyüp Sultan Külliyesi

Eyüp Sultan Külliyesi
  • Önem : Ebû Eyyûb el-Ensâri’nin kabri çevresinde teşekkül eden külliye
  • Yapılış Tarihi : 1458-59
  • Yaptıran Kişi : Fatih Sultan Mehmed
  • Yer : İstanbul

İstanbul’un fethinin hemen arkasından yaptırılan cami, Türk mimarisinde Batı sanat tesirlerinin hâkim olduğu bir dönemde yapılmış olmasına rağmen klasik sanat geleneğine belli bir dereceye kadar bağlı kalındığını gösterir. Cami 1766 zelzelesinde büyük ölçüde zarar gördü ve 1776’da Sadrazam Derviş Mehmed Paşa tarafından tamir edilse de bina kurtarılamadı. Caminin büyük ölçüde tamir edilmesi kararlaştırıldıktan sonra binanın tamir kabul etmez durumda olduğu anlaşıldı. Temeline kadar yıkılıp yeniden inşasından başka çare görülmediği için yıkıma başlandı. Yeniden yapılan cami 7 Temmuz 1800 tarihinde tamamlandı, bu arada türbe de tamir edildi ve selâmlık töreni yapılarak yeni cami resmen açıldı. Eyüp Sultan Camii’nin son tamiri, dönemin başbakanı Adnan Menderes’in özel talimatı ile Vakıflar İdaresi tarafından 1956-1958 yılları arasında gerçekleştirildi. Eyüp Sultan Camii ilk yapıldığında, iki tarafında önleri revaklı medrese odaları olan bir avluyu takip ediyordu. Bu avlunun içinde türbe de bulunuyordu. III. Selim’in yaptırdığı cami ise bütünüyle değişik bir düzene sahipti. Türbe avlunun dışında kaldı.

İslâmî semboller kadar sanatsal bakış açısına da sahip olmayan zihniyet, bu tarihî ve güzel şebekedeki “mühr-i Süleyman”ları “Yahudi yıldızı” olduğu düşüncesiyle kesip çıkardı. Günümüzde yerleri boş yuvarlaklar halindedir. Türbeye Sultan İbrâhim tarafından hediye edilmiş dört büyük gümüş şamdan sonraları müzeye kaldırıldı. Türbede ayrıca sancak-ı şerif de muhafaza edilmekteydi. Ancak 1730’da Patrona İsyanı sırasında sancak-ı şerifin âsilerin ellerine geçmemesi için saraya alınarak Hırka-i Saâdet Dairesi’ne konulduğundan günümüzde yalnız kılıfları durmaktadır. Avlunun güneydoğu köşesine komşu olan aşhane-imaret uzun süre harap halde durduktan sonra 1950’li yıllarda yıktırıldı ve yeri meydana katıldı. 1994 yılında Eyüp Belediyesi tarafından külliyenin çevresinin imarı için yeni projeler hazırlandı. Bu arada hamamın da etrafını saran dükkânlardan arındırılması düşünüldü ve hamamın tam bir planı çıkarıldı. Ancak plan henüz yayımlanmadı. Bu planda görüldüğü gibi, kadınlar kısmının soyunma yeri geç dönemde bütünüyle bozuldu. Hamamın gerçek mimarisi ancak çevresi ayıklanıp içindeki duvarlar temizlendikten sonra ortaya çıkacaktır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Eyice, Semavi, Eyüp Sultan Külliyesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 12, 1995

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun