Eşref Edip Fergan

Eşref Edip Fergan
  • Önem : I. Meşrutiyet’le Cumhuriyet döneminin tanınmış dergilerinden Sebîlürreşâd’ı yayımlayan gazeteci ve yazar
  • Doğum : 1882 - Serez
  • Ölüm : Aralık 1971 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Mehmed Âkif - Hayatı, Eserleri ve 70 Muharririn Yazıları, Misyoner ve Müsteşriklerin Yazdıkları İslâm Ansiklopedisi’nin İlmî Mahiyeti, Pembe Kitap: Tevfik Fikret’i Beş Cepheden Kırk Muharririn Tenkitleri, İslâm Ansiklopedisi’nin İlmî Mahiyeti, Kur’an - G

Serez Müftüsü İmâdüddin Efendi’den din bilgisi ve Arapça dersleri aldı ve İstanbul’a giderek Mekteb-i Hukuk’a kaydoldu. Mekteb-i Hukuk hocalarının ders takrirlerinden derlediği risâleleri bastırmak suretiyle yayın hayatına girdi. Bu yıllarda Serezli Hâfız Eşref Edip adıyla tanındı. II. Abdülhamid’in saltanatının son yıllarında artan yenilikçi fikirlere karşı çıkmak ve İslâm birliği ideolojisini yaymak amacıyla dergi yayımcılığına ilgi duydu. İslâmcı düşüncenin önde gelen şahsiyetlerinin desteğiyle Sırât-ı Müstakîm adıyla haftalık bir dergi çıkarmaya karar verdi. 182. sayıdan sonra Ebül‘ulâ’nın dârülfünuna hoca olması üzerine tek imtiyaz sahibi kalan Eşref Edip derginin adını Sebîlürreşâd olarak değiştirdi. I. Dünya Savaşı’na girildikten sonra İttihat ve Terakkî yönetimiyle fikrî bir mücadeleye girdi. Bu sebeple bir süre Sebîlürreşâd’ın yayımına ara vermek zorunda kaldı. Eşref Edip Batıcılar’a karşı İslâm birliği ideolojisini çekinmeden savundu. Savaşın sona ermesiyle gelen parçalanma ve dağılma döneminde işgal altındaki İstanbul’da yeniden yayımladığı Sebîlürreşâd’da başta Abdullah Cevdet olmak üzere “asrîlik” ve “Garpçılık” taraftarları ile mücadeleye devam etti.

Mütareke döneminde ve İstiklâl Savaşı yıllarında yayın yoluyla olduğu kadar fikrî çalışmalarıyla da Millî Mücadele’ye katılan Eşref Edip, işgal kuvvetlerinin ve azınlıkların baskısı İstanbul’da yayın yapma imkânını ortadan kaldırınca Anadolu’ya geçti. Sivas’ta bir İslâm şûrasının toplanması çalışmalarına katılan Eşref Edip, Millî Mücadele’nin kazanılmasından sonra tekrar İstanbul’a dönerek yayın faaliyetine burada devam etti. Takrîr-i Sükûn Kanunuyla birçok gazete ve dergiyle birlikte Sebîlürreşâd da kapatıldı. Eşref Edip tevkif edilerek Şark İstiklâl Mahkemesi’ne gönderildi. Önce Ankara’ya, daha sonra Diyarbakır’a götürülüp muhakeme edildi. Sebîlürreşâd’ın yayımını durdurmak şartıyla serbest bırakıldı. Bunun üzerine Eşref Edip yayın faaliyetlerine Âsâr-ı İlmiyye Kütüphanesi adı altında eserler yayımlayarak devam etti.  Sebîlürreşâd’ın eski yazı kadrosunun giderek zayıflamasına ve bir kısmının politikaya atılarak Cumhuriyet Halk Partisi içinde yer almasına rağmen Eşref Edip yirmi iki yıl sonra Sebîlürreşâd’ın yayımına yeniden başladı. Sebîlürreşâd’ın yayımını 362 sayı devam ettirdi. Hayatının sonlarına doğru yayımladığı Kara Kitap adlı eserinden dolayı yargılanarak beraat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Albayrak, Sadık, Eşref Edip Fergan, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1995, Cilt.11, sf. 473-474

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun