Esad Muhlis Paşa

  • Meslek : Osmanlı valisi, şair ve hattat
  • Doğum : 1780 - Ankara, Ayaş
  • Ölüm : 1850

Dürüst bir devlet adamı olarak tanınan Esad Muhlis Paşa, Medresede tahsilini tamamladıktan sonra Ayaş voyvodalığına tayin edilen Esad Muhlise bir süre sonra silahşorluk pâyesi verildi, 1806’da kapucıbaşı oldu. Ardından İstanbul’a çağrıldı, burada bazı devlet büyükleriyle tanıştı ve kendisine mîrâhurluk verildi. Daha sonra sırasıyla humbaracıbaşı, başbâki kulu, Drama nâzırı ve paşalık rütbesiyle Edirne valisi oldu. Ordu-yı Hümâyun memurluğuna tayin edildi, bir yıl sonra da Dimetoka’ya gönderildi. Aynı yıl Adana, Konya valisi oldu. Osmanlı-Rus harbinin ardından bölgeyi iyi tanıdığı için Erzurum valiliğine getirildi. Kendisine vezirlik rütbesine ek olarak fevkalâde zamanlarda Erzurum valilerine verilen Şark seraskerliği unvanı da verildi. Yeni kurulan Erzurum Redîf-i Mansûre müşirliğine getirildi. Erzurum’u yeniden imar ve tahkim eden Esad Paşa, bu görevinden ayrılarak Şûrâ-yı Bâbıâlî âzası olduysa da reis Kölemen Dâvud Paşa’nın baskısı yüzünden buradan da ayrılmak zorunda kaldı. Aynı yıl Boğaz muhafızı, ardından Sivas, Halep, iki yıl sonra Sayda, ikinci defa Erzurum valisi oldu. Erzurum’da Tanzimat’ın uygulanmasından doğan karışıklıkları önlemeye çalışan Esad Paşa bir yıl sonra azledildi. Musul valisi iken Bedirhânî Bey isyanını bastırmakta gösterdiği başarı ile dikkati çekti. Viyana sefiri iken intihar eden devlet adamı Sâdullah Paşa Esad Muhlis Paşa’nın oğludur.

Bilgili ve cesur bir kişiliği olan Esad Muhlis Paşa divan şiiri tarzında şiirler de yazdı. Sayı bakımından pek fazla olmayan manzumelerinin ölümünden sonra Dîvançe-i Es‘ad Paşa adıyla taşbaskısı yapıldı. Aynı zamanda devrinin tanınmış hattatlarından olan Esad Muhlis Paşa’nın Edirne Türk ve İslâm Eserleri Müzesi, Üçşerefeli Cami, Bünyâmin Ayâşî Camii ve Münevver Ayaşlı özel koleksiyonundaki yazıları daha ziyade ta‘lik, celî-ta‘lik ve celî-sülüs tarzındadır. Ankara Ayaş’ta Bünyâmin Ayâşî Dergâhı camisindeki yazıları, 1809-1811 yıllarına ait ilk dönem eserlerinden kabul edilir. Daha sonraki yıllara ait eserlerinde mevcut harf ve kompozisyon güzelliğine bakılırsa çeşitli kademelerde devam eden devlet görevleri sırasında yazıya ara vermeden devam ettiği ve şiirden çok hatla meşgul olduğu anlaşılır. Gerek memleketi olan Ayaş’ta gerekse resmî görevle bulunduğu yerlerde nazmı da kendisine ait olmak üzere pek çok çeşme, sebil ve bina kitâbesinde onun imzası bulunur. Erzurum’da kendi adıyla anılan ve minaresinin güzelliğiyle dikkati çeken camiyi de buradaki valiliği sırasında yaptırdı. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şahin, Kemal, Subaşı, M. Hüsrev, Esad Muhlis Paşa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1995, c.11, sf.350

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun