Elvan Çelebi

  • Önem : Babaî isyanının lideri Baba İlyâs-ı Horasânî’nin torunlarından, sûfî şair
  • Doğum Yeri : Kırşehir
  • Babası : Aşık Paşa

XIII. yüzyılın ilk yarısında Moğol istilâsından kaçarak Orta Anadolu’ya yerleşen, devrin siyasî, sosyal ve dinî birtakım hareketleri içinde yer almış olan büyük bir Türkmen şeyh ailesine mensup olan Elvan Çelebi hayatının büyük bir kısmını, bugün Çorum-Mecitözü arasında bulunan ve kendi adıyla anılan köyde inşa ettirdiği zâviyesinde geçirdi. XV. yüzyılda Türkler’e esir düşen Macar Georg’un Latince eserinde Elvan Çelebi çok ünlü bir velî olarak tanıtıldı. Hatta XVII. yüzyılda Türkler’e dair birkaç eser yazan Fransız Michel Baudier’nin ifadelerinden de anlaşılacağı üzere, Elvan Çelebi o devirde dahi büyük bir velî olarak hürmetle anıldı, zâviyesi büyük felâketlere uğramış kişilerin sığınağı olarak görüldü. Halkın inancına göre Elvan Çelebi kendisinden yardım isteyenlere, uzun boylu mütenâsip endamlı bir delikanlı yahut nur yüzlü, saygıdeğer bir ihtiyar kılığında gelerek yardım etti. Elvan Çelebi’nin halk tarafından bir veli, mübarek bir zat olarak kabul edildi ve adı etrafında birtakım menkıbeler teşekküle başladı.

Elvan Çelebi, devrinde önemli ve meşhur bir sûfî olmasına karşılık bir şair olarak fazla tanınmadı. Sehî Bey, Latîfî ve Âşık Çelebi gibi tezkirecilerin hiçbiri eserlerinde Elvan Çelebi’ye yer vermedi. Bunda, yetenekli bir şair olmamasının yanında fazla sayıda eser bırakmamasının da rolü olmalı. Günümüze Câmiu’n-nezdir’deki birkaç şiiriyle Şeyhoğlu’nun Kenzü’l-küberâ’sında naklettiği üç beyit ve Millet Kütüphanesi’ndeki nazîre mecmuasında bulunan bir gazel ulaştı. Elvan Çelebi’nin zamanımıza kadar gelebilen yegâne eseri bir aile tarihi, hatta bir aile müdafaanâmesi niteliğini taşıyan Menâkıbü’l-kudsiyye’dir. Elvan Çelebi’nin zâviyesi, XIII. yüzyıl Anadolu’sunda olduğu kadar Osmanlı Devleti’nin kuruluşu sırasında oynadığı rolle Türkiye din tarihinde de önemli bir yeri olan Vefâîlik tarikatının, Baba İlyas’ın Amasya’nın İlyas köyündeki zâviyesinden sonraki en önemli merkezi oldu. Bu zâviyede yine Baba İlyas soyuna mensup olan ünlü tarihçi Âşıkpaşazâde de yaşadı ve II. Murad ile Düzmece Mustafa arasındaki saltanat mücadelesinde II. Murad’a buradan destek sağladı. Zâviye aynı zamanda işlek ticaret yollarından biri üzerinde bulunduğundan uzun zaman Avrupalı seyyahların da uğrak yerlerinden biri haline geldi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ocak, Ahmet Yaşar, Elvan Çelebi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1995, c.11, sf. 63-64

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun