Eğinli Numan Efendi

  • Meslek : Matematik âlimi ve tarihçi
  • Doğum : Erzincan-Eğin (Kemaliye)
  • Ölümm : 1755’ten sonra
  • Başlıca Eserleri : Tedbîrât-ı Pesendîde, Tebyînü a‘mâli’l-misâha, Nâẓır, Sıhhatnâme, Destyâr-ı Tahdîdi’l-hudûd, İs̱bâtü’l-ḥuḳūḳ min meẕâhibi’l-eʾimmeti ẕevi’l-vüs̱ûk, Mevâridü cemʿi’l-meẕâhib li-beyâni menbaʿi’l-meṭâlib

Ebû Sehl künyesi ve Sâih lakabıyla tanınan Numan Efendi beş yaşında babasını kaybettikten sonra eğitimini annesi üstlendi, okuma yazmayı ve Arapça grameri ondan öğrendi. Ardından ağabeyi Mehmed Efendi’nin öğrenim gördüğü Divriği’ye gitti, orada mantık ve edebiyat dersleri aldı. Diyarbekir’de fıkıh, kelâm ve geometri tahsil etti ve 1726 yılı sonlarında İstanbul’a gitti. Şeyhülislâm Yenişehirli Abdullah Efendi ile görüşüp Diyarbekir’de bir memuriyet talebinde bulunan Nûman Efendi, İstanbul’da dokuz ay kadar kaldıktan sonra Tebriz’e müftü olarak gönderildi. 1735 yılına kadar yaptığı bu görevi sırasında zor günler geçirerek üzüntüsünden şîrpençe hastalığına yakalandı ve bu yüzden görevinden ayrıldı. 1737’de Kefe’ye şehir ve ordu kadısı tayin edildi. Yaklaşık bir buçuk yıl sonra İstanbul’a dönüp Belgrad Antlaşması’nın ardından Tuna sınırlarının yeniden belirlenmesi için görevlendirilen Mehmed Efendi’nin maiyetine sınır mollası oldu ve 1741 yılında tekrar İstanbul’a döndü. Bu hizmetleri sonunda kendisine vaad edilen müderrislik ruûsu, mülâzemet rütbesinde yedi yılını doldurmadığı gerekçesiyle verilmeyerek Tokat’ta çıkan olayları bastırmak üzere oraya gönderildi ve dört ay içinde görevini tamamlayıp İstanbul’a döndü.

Israrla talep ettiği müderrislik ruûsunu 1742 elde edip Keşfî Osman Efendi Medresesi’ne müderris tayin edildi. Ardından çeşitli ihtilâfları halletmek için İzmir, Andros Adası ve Kıbrıs’a yollandı, Kıbrıs’taki başarısı üzerine Lefkoşe nâibliğine gönderildi ve ardından Birgi Mahkemesi’ne nâib oldu. Bu görevdeyken Nâdir Şah ile yapılan barış antlaşması sebebiyle İran’a elçi olarak yollanan Kesriyeli Ahmed Paşa’nın maiyetinde ordu kadısı tayin edildi. Elçilik heyetindeki görevini tamamlayıp İstanbul’a döndükten sonra beş ay Karahisarısâhib nâibliği yaptı; Ebûishakzâde Esad Efendi’nin şeyhülislâmlığa getirilmesinin ardından Konya’ya yine nâiblikle gönderildi ve şeyhülislâm azledilinceye kadar orada kaldı. Daha sonra Diyarbekir mollası nâibliği yapan Nûman Efendi bir yıl Kütahya’da kalıp İstanbul’a geldi. Görevlerinin hemen hiçbirinden memnun kalmayan ve daima hakkının yenildiğine inanan Nûman Efendi sonunda ibtidâ-i altmışlı rütbesine nâil oldu ve kısa süre sonra Manisa kadılığına gönderildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İzgi, Cevat, Eğinli Numan Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2007, c.33, sf.235-236

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun