Edebiyât-I Cedide

  • Tarih : 1896-1901
  • Önemli Temsilcileri : Tevfik Fikret, Cenab Şahabeddin, Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit Yalçın, Ahmed Hikmet Müftüoğlu

Estetik değerlere önem veren ve en çok edebî dilin teşekkül ve gelişmesinde önemli rol oynayan bir takım şair ve yazarlardan oluşan topluluğa “Servet-i Fünûn edebî topluluğu” da denilmektedir. Servet-i Fünûn dergisi etrafında toplanan şair ve yazarlar, yeni bir edebî akımı başlattıklarını ifade edecek şekilde kendilerinden ve yayınlarından “edebiyât-ı cedîde” diye bahsettiler. Önceki yenilikleri benimseyenlerce bu hareket bir süre “yeni edebiyât-ı cedîdeciler” şeklinde hafife alındıysa da daha sonra kabul gördü. Bugün Servet-i Fünûn edebiyatı ile Edebiyât-ı Cedîde adları, 1896-1901 yılları arasında özellikle şiir, roman ve hikâye alanında verilmiş olan eserler ve yazarlar hakkında kullanılmaktadır. Edebiyât-ı Cedîde hareketinin tarihi, Servet-i Fünûn dergisinin 1896 başlarında Tevfik Fikret ve arkadaşlarının idaresine geçmesi ve 1901’de geçici olarak kapanması arasındaki yayın hayatının tarihiyle paralellik gösterir. Edebiyât-ı Cedîde’nin edebiyat görüşlerini yansıtan belirli bir beyannamesi yoktur.

Edebiyât-ı Cedîde mensuplarını bir araya getiren sebepler arasında, bunların orta sınıf esnaf ve memur çocukları olmaları, disiplinli, programlı okullarda eğitim görmeleri gibi benzer sosyal ve kültürel çevrelerde yetişmiş olmaları vardı. Edebiyât-ı Cedîdeciler şiirde sadece aruzu hemen hiçbir arıza göstermeden kullandılar. Divan nazım şekilleri ise tamamen terk edilmiş gibiydi. Buna karşılık Fransız menşeli soneyi ve daha ziyade kural dışı nazım şekillerini denediler.  Önceki nesilden Abdülhak Hâmid’in metafizik temaları zorlayan şiiri yerine Recâizâde Mahmud Ekrem’in derinliksiz, sathî temalarını takip etmeyi tercih ettiler. Servet-i Fünûn roman ve hikâyesi Türk edebiyatında önemli bir hamle teşkil etti. Psikolojik yapı olarak hissî, bu sebeple de romantik olması gereken Edebiyât-ı Cedîdeciler, Fransız edebiyatından realist ve natüralist romancıları takip ettiler. Devrin siyasî baskısı sebebiyle tiyatro edebiyatında büyük bir gelişme olmadı. Bu dönemde edebî tenkit büyük gelişme gösterdi. Kültür temelini yine Batı’dan, özellikle Fransız edebiyatından alan bu devir tenkidinin en önemli şahsiyeti Ahmed Şuayb oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Okay, M. Orhan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 10, 1994

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun