Ebu Said Mirza Han

  • Görev : Timurlu hükümdarı
  • Hüküm süresi : 1451-1469
  • Doğum : 1424 - Herat
  • Ölüm : 5 Şubat 1469 - Irak
  • Babası : Timur’un torunu Muhammed b. Mîrân Şah

Merhametli, azimli, kabiliyetli bir hükümdar olarak tanıtılan Ebu Said’in çocukluk ve gençlik yılları, babasının ölüm döşeğinde iken kendisini emanet ettiği Uluğ Bey’in yanında Semerkant’ta geçti. Kısa sürede ilmî, idarî ve askerî konularda Uluğ Bey’in takdirini kazandı. Ebû Said, daha Uluğ Bey’in sarayında iken hükümdarlık makamını ele geçirmeyi tasarlıyordu. Uluğ Bey’in diğer oğlu Abdülaziz’in idaresindeki Semerkant şehrini ele geçirme teşebbüsünde bulundu. Uluğ Bey Semerkant’ın imdadına koştu ve Ebû Said Semerkant kuşatmasını kaldırıp bozkırlara çekilmek mecburiyetinde kaldı. Şehrin kurtarılmasından sonra da Uluğ Bey ile oğlu Abdüllatif arasındaki mücadele devam etti. Karışıklıktan faydalanıp Semerkant’tan kaçan ve Buhara’ya gelen Ebû Said Sultan Abdüllatif’in emriyle yakalanarak ölüm cezasına çarptırıldı. Ancak bu sırada Sultan Abdüllatif’in bir suikast sonucu öldürülmesi üzerine şehrin daruga ve kadısı Ebû Said’e biat etti. Ebû Said ikinci defa Semerkant üzerine yürüdüyse de yenildi ve kuzeydeki bozkırlara kaçıp canını kurtardı. 1451 yılında Taşkent ve Hocend şehirlerini ele geçirdi; daha sonra Semerkant yakınlarındaki Şiraz köyü civarında Sultan Abdullah’ı mağlûp ederek Semerkant’a girdi ve Ebû Said’i tahta çıkardı. Böylece Timurlular’ın başşehri Şâhruhoğulları’ndan Mîrânşahoğulları’nın hâkimiyetine geçmiş oldu.

Adil ve XV. yüzyılın ikinci yarısındaki diğer Timurlu hükümdarları gibi şeriat hükümlerine sıkı sıkıya bağlı olan Ebû Said Han, ülkesine yönelik tehlikeleri önledi. Çağatay hanlarından İsen Buka Han Siriderya nehrini geçerek Mâverâünnehir’e girdiyse de Timurlu kuvvetleri karşısında geri çekilmek mecburiyetinde kaldı. Bu olaydan sonra Ebû Said, Çağatayoğulları arasındaki iç mücadeleden faydalanmasını bildi ve bu sayede doğudan gelen tehlikeleri kolayca önledi. Ebû Said için Doğuda ikinci tehlike olan hânedanın diğer koluna mensup Hüseyin Baykara onun karşısında tutunamadı ve Özbek Hanı Ebü’l-Hayr’a sığındı. Bu suretle Timurlu Devleti’nin en güçlü temsilcisi olan Semerkant hâkimi Ebû Said, hânedanın diğer kollarına ve bilhassa Şâhruh koluna mensup şehzadeleri görevlerinden alarak yerlerine Mîrânşah koluna mensup kimseleri getirdi. Ebû Said’in ölümünden sonra geride bıraktığı on bir oğlundan hiçbiri ülke toprakları üzerinde mutlak bir otorite kuramadı. Bu sebeple Ebû Said’in Timurlu İmparatorluğu’nu yeniden kurma düşüncesi de gerçekleşmedi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yuvalı, Abdülkadir, Ebu Sair Mirza Han, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 10, 1994

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun