Dürrizâde Mehmed Ataullah Efendi

  • Görev : Osmanlı şeyhülislamı
  • Doğum : 1729
  • Ölüm : 1785 – Gelibolu

Halil Hamid Paşa’nın yenilik girişimlerini sürdürebilmesi için I. Abdülhamid’i tahttan indirme girişimine yardımcı olmasıyla bilinen Osmanlı şeyhülislamı Dürrizâde Mehmed Ataullah Efendi, şeyhülislam Dürrizâde Mustafa Efendi’nin oğludur. İlk tahsilini babasından gören Ataullah Efendi, şeyhülislam çocuklarına tanınan imtiyazdan faydalanıp 1736’da henüz yedi yaşındayken aldığı icazetle itibari olarak müderrislik payesini elde etti. Uzunca bir süre daha tahsil hayatına devam ettikten sonra Selanik kadısı oldu. Ataullah Efendi Mekke kadılığı payesini aldıktan sonra, İstanbul kadılığına getirildi. Bunun ardından uzun bir süre görevsiz kaldı. 1774’te Anadolu kazaskeri oldu, bir yıl sonra azledilince Gümülcine civarında bazı yerler kendisine arpalık olarak verildi. 1778 ve 1782’de iki defa Rumeli kazaskerliği yaptı. Karahisârî Seyyid İbrâhim Efendi’nin vefatı üzerine saraya davet edilerek Sadrazam Halil Hamid Paşa’nın bulunduğu merasimle şeyhülislamlığa tayin edildi.

İki yıl kadar şeyhülislamlık makamında kalan Ataullah Efendi, Sadrazam Halil Hamid Paşa’nın I. Abdülhamid’i tahttan indirip yerine yenilik taraftarı Selim’i geçirme teşebbüsünde onunla birlikte hareket ettiği gerekçesiyle 31 Mart 1785’te azledildi. Önce Rumelihisarı’ndaki yalısında oturmasına izin verildiyse de daha sonra sürgüne gönderilmesi kararlaştırıldı. Deniz yoluyla Hicaz’a gitmesine müsaade edilen Mehmed Ataullah Efendi, kethüdâsı Osman Efendi ile yola çıkmış, ancak Gelibolu’ya vardığında vefat ederek oraya gömülmüştür. Ölüm sebebi olarak Ahmed Vâsıf Efendi ve ondan naklen Cevdet Paşa, kinayeli bir ifade ile ishal ve vücudun su toplamasından) bahsederlerken Vak‘anâme adlı esere dayanan İ. Hakkı Uzunçarşılı onun yolda zehirletilerek öldürüldüğünü belirtir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İşpirli, Mehmet, Dürrizâde Mehmed Ataullah Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c.10, sf.37-38

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun