Doktor Nâzım Bey

Doktor Nâzım Bey
  • Görev : İttihat ve Terakki Cemiyeti ileri gelenlerinden
  • Doğum : 1872 - Selanik
  • Ölüm : 26 Ağustos 1926 - Ankara

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kurucu liderlerinden Nazım Bey Selanik’te dünyaya geldi. İlk eğitimini doğduğu şehirde alan Nazım Bey, daha sonra rüştiyeyi bitirdikten sonra Askerî Tıbbiye İdâdîsi’ne, ardından Mekteb-i Tıbbiyye’ye girdi. Öğrencilik yıllarında Namık Kemal’in fikirlerinin etkisinde kaldı. Öğrenimini tamamlamak için Paris Tıp Fakültesi’ne kaydolan Nazım Bey, Paris’te Ahmed Rıza Bey’in İttihâd-ı Osmânî Cemiyeti’ne katılmasını sağlayarak onunla birlikte siyasi çalışmalara başladı. İttihatçı gençleri bir arada tutmak adına Meşveret Gazetesi’ni çıkarttı. Mezuniyetinin ardından Paris Hastanesi’nde çalışmaya devam eden Nazım Bey, siyasi faaliyetlerinden ötürü vatan haini ilan edildi. Yazılarında örgütlü muhalefet tezini işleyen Nâzım Bey 1894’te Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti’nin kurulmasında etkili oldu. Ahmed Rıza Bey başkanlığındaki cemiyetin kurucu üyeleri arasında yer aldı.

Yurtdışında siyasi çalışmalarına devam eden Doktor Nazım Bey, vatan haini ilan edilerek idama mahkum edildiğinden gizlice yurda dönmek için bazı teşebbüslerde bulundu. Kılık değiştirip Atina üzerinden Selânik’e gitmeye çalıştı. 23 Temmuz 1909 - 23 Temmuz 1910 tarihleri arasında İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nde kâtib-i umûmî olarak görev yaptı. 1908-1918 yılları arasında da cemiyyette merkez-i umûmî üyesi olarak çalıştı. Bu görevlerde bulunduğu sırada Avrupa’ya öğrenciler gönderdi. Balkan Savaşı esnasında Hilâliahmer Hastahanesi başhekimliğine getirildi. Selânik işgal edilince Yunanlılar’a esir düştü ve Atina’da on bir ay hapsedildi. I. Dünya Savaşı’ndan birkaç ay önce esaretten kurtularak İstanbul’a geldi. Burada Türkler’in ekonomik yönden fakir olduklarını görünce onları kalkındırma yolunda çalışmalar yapan Nazım Bey, 21 Temmuz 1918’de Talat Paşa kabinesinde Maarif nâzırlığı görevini üstlendi. Bu görevden sonra Berlin’de bulunduğu dönemde İtilaf devletleri karşısında ezilen Müslüman milletlerin haklarını korumak için İslâm İhtilâlleri Cemiyeti’ni kurdu. Enver Paşa’nın Bolşevikler’e esir düştüğünü öğrenince onu kurtarmak amacıyla Moskova’ya gitti, onun hapisten çıkarılmasını sağladıktan sonra Berlin’e döndü. İzmir’in kurtuluşundan sonra siyasi faaliyetlerde bulunmamak kaydıyla yurda dönmesine izin verildiğinden İzmir’e geldi. 17 Haziran 1926’daki İzmir suikastı dolayısıyla tutuklanan İttihatçılar arasında yer aldı. 1 Temmuz 1926 tarihinde tutuklandıktan sonra Ankara’ya getirildi. Ankara İstiklâl Mahkemesi tarafından yargılanarak idam edildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ahmet Eyicil, Nazım Bey, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2006, cilt.32, sf.446-447

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun