Dimitri Kantemiroğlu

  • Meslek : Rumen tarihçi ve besteci
  • Önem : Osmanlı tarihine dair eser vermesi ve Türk musikisiyle ilgilenmesi
  • Doğum : 26 Ekim 1973 – Vaslui
  • Ölüm : 21 Ağustos 1723 – Moskova
  • Başlıca Eserleri : Divan veya bilgenin âlemle tartışması, Osmanlı İmparatorluğu’nun yükselişi ve çöküşü tarihi, Kniga sistima ili sostoyaniye muhammedanskiya religü, Historia Moldo-Vlachica

Osmanlı tarihine ilişkin yapıtı ve Türk müziği üzerine çalışmalarıyla tanınan Rumen tarihçi ve besteci Dimitri Kantemiroğlu, Vaslui ilinde dünyaya geldi. 1688 yılında İstanbul macerasına atılan Kantemiroğlu 1691 yılına kadar orada kaldı. İki yıl sonra babasının ölümü üzerine boyarlar tarafından voyvoda seçildi. Onun bu ilk voyvodalığı sadece üç hafta sürdü. Bu durum karşısında Kantemir İstanbul’a döndü ve 1710 yılına kadar burada yaşadı. Bu süre içerisinde tahsilini sürdüren Dimitri hem Rum Ortodoks Patrikhânesi’ne hem de Enderun’a devam etti. Dönemin önemli hocalarından ders aldı. Çok iyi tanbur çalan, hatta bu çalgıyı daha iyi hale getiren Dimitri evinde ziyafetler verir ve sohbetler düzenlerdi. Türk musikisini sever ve üzerinde çalışırdı. Bununla birlikte tarih, resim ve mimarlıkla da ilgilenirdi. 1697’de Boğdan birlikleriyle Osmanlı saflarında Zenta savaşına katılan Kantemiroğlu, 1710’da Ruslar’la başlayan savaş sırasında Kırım Hanı Devlet Giray’ın telkiniyle Boğdan voyvodalığına getirildi. Boğdan voyvodalığı sırasında Osmanlı Devleti’nin zayıflayıp çökmekte olduğu kanaatiyle Rusya tarafına geçen Kantemir’in bu hareketi Boğdan için çok zararlı oldu; savaş esnasında pek çok Boğdanlı öldürüldü ve ülke Kırım kuvvetleri tarafından yağmalandı.

Dimitri Kantemir ile Çar I. Petro arasındaki gizli görüşmeler 1711 Ocak ayında başladı ve ikili arasında antlaşma imzalandı. Çok geçmeden Rus orduları önce Lehistan’a, ardından Boğdan sınırı olan Dinyestr Behrini geçerek Boğdan topraklarına girdiler. Bu hadise üzerine Kantemiroğlu Yaş’ta bulunan Türk kumandanına, Türk sultanına ihanet edenin sadece kendisi değil bütün Boğdan halkı olduğunu söyledi. (a.g.e., I, 368). Boğdan halkına hitaben neşrettiği beyannamede bu 1711 Temmuzunda Ruslar’ın Prut nehri kıyısında kuşatma altına alınması ve hemen ardından kesin mağlûbiyetlerini gösteren bir antlaşmanın imzalanması Kantemiroğlu’nu zor durumda bıraktı. Bu arada Kantemiroğlu erzak arabalarından birine gizlice bindirilerek Türk hatlarından geçirilmiş, yanında birkaç kişiyle Yaş’a gidip kendi hazinelerini arabalara yükletmiş, eşini ve çocuklarını alarak tekrar Rus kıtalarına katılmıştı. Çar I. Petro, Petro Lutsk’taki taahhütlerini yerine getirerek Kantemir’e önce Harkov ülkesini verdi. Fakat bu topraklar Kırım’a çok yakın olduğundan daha sonra onu Moskova’ya getirtti. 1722 yılında Çar Petro’nun Doğu işlerinde başuzmanı, propagandacısı ve istihbarat uzmanı olarak Kafkasya seferine çıktı. Dağıstan’ın Derbend şehrine gitti, Eylül 1722’de Astrahan’a uğradı. Ancak burada hastalığı nüksedince Moskova’ya döndü ve vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Maxim, Mihai, Kantemiroğlu(Dimitrie Cantemir), Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, c.24, sf.320-322

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun