Dânişmendnâme

  • Tanım : Danişmend Gazi’nin adı etrafında toplanan fetih menkıbelerinden oluşan destani roman

Kahramanı Türk olan, Anadolu’da meydana getirilmiş ilk kahramanlık destanı olan Danişmendname, türünün en güzel örneklerinden biridir. Genellikle bu adla tanınmakla beraber bazı yazma nüshalarında Kıssa-i Melik Danişmend, Kıssa-i Danişmend Gazi veya Kitab-ı Melik Danişmend adları da kullanılmaktadır. Anadolu Selçuklu hükümdarı II. İzzeddin Keykavus’un emriyle, 1245 yılında, gaziler arasında dolaşan menkıbelerin derlenmesi sonucu kaleme alındığı bilinen eserin İbn Ala’nın Türkçe olarak gerçekleştirdiği bu birinci yazılışın bugüne kadar hiçbir nüshası ele geçmemiştir. Mevcut Danişmendname nüshaları, onun kitabının Tokat Kalesi dizdarı Arif Ali tarafından yeniden elden geçirilerek ikinci defa kaleme alınmış biçiminden oluşmaktadır. Arif Ali eser üzerinde bir düzenleme yaparak kitabı daha iyi anlaşılmasını sağlamak için on yedi kısma bölmüş ve bazı manzum parçalar eklemiştir. Danişmendname Melik Danişmend Gazi’nin doğumu, çocukluk ve yetişme devresiyle başlar. Türk destan edebiyatının bu ilginç eserinin kendinden önceki ve kendinden sonraki aynı türden eserlerle benzeyen ve ayrılan birtakım yönleri vardır.

Diğerleri gibi bu da her şeyden önce tarihte yaşamış ünlü İslam gazilerinden birinin gaza ve cihad menkıbelerini konu edinmekte olup kahramanı Türk’tür. Diğer dikkat çeken husus ise Kitab-ı Dede Korkut’taki gibi eski Türk inançlarını yansıtan kişiler değil en ince teferruatına kadar halis Sünni inançlara göre yaşayan şahsiyetler olmasıdır. Hepsi düzenli olarak beş vakit namazlarını kılar ve asla içki içmezler. Esasen destan baştan sona bu Sünni ideolojiyi ortaya koymaktadır. Danişmendname’den ilk bahsedenler Th. Houtsma ve Smirnov olmakla birlikte önemine ilk dikkati çeken ve kısa da olsa ilk tahlili bilgileri veren Fuad Köprülü’dür. Daha sonraki tarihlerde Danişmendname muhtelif tarihçiler ve edebiyat tarihçilerince ele alındı. Irène Mélikoff, titiz ve ayrıntılı bir çalışma ile Danişmendname’nin esaslı bir kritiğini yaparak onun ne eski Osmanlı tarihçilerinin kabul ettikleri gibi gerçek bir vekayi‘name, ne de M. Halil Yınanç’ın iddia ettiği gibi bir hurafat kitabı olduğunu ortaya koydu. Mélikoff, dönemin belli başlı yerli ve yabancı kaynaklarıyla Danişmendname’yi sıkı bir incelemeden geçirdi, hem Danişmend Gazi’nin şahsiyeti hem fetihleri hem de coğrafi isimler ve mevkiler bakımından önemli ipuçları taşıdığını gösterdi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ocak, Y.Ahmet, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt 8, sayfa 478 – 480

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun